ضمیمه
آثار یونانی ترجمه شده به عربی
راهنمای موضوعی کتابشناسی
خوانندگان اثر حاضر شاید علاقمند به کسب اطلاعات بیشتری درباره برخی از آثار یونانی ترجمه شده به عربی باشند. با توجه به ماهیت نسبتاً نامعلوم موضوع و پیچیدگی منابع، هم اولیه و هم ثانویه، راهنمای ذیل برای تسهیل در تحقیقات بیشتر تهیه شده است.
مقاله مفصل و در حد کتاب G. Endress, “Die wissenschaftliche Literatur” در GAP vol. II, pp. 400-506 و vol. III (Supplement), pp. 3-152 که شامل یک کتابشناسی کاملاً جامع است برای مطالعات تاریخی و زبانشناختی ترجمههای عربی از یونانی و سریانی و تأثیرات آنها در فعالیتهای علمی عربی بنیادی است. درباره همه موضوعات فهرست ذیل باید به آن رجوع شود. فهرست اسامی و اصطلاحات فنی مندرج در انتهای هر دو مجلّد بسیار مفید است. F. Rosenthal, The Classical Heritage in Islam روایت دست اولّی از چند و چون آثار ترجمه شده و ادبیات ناشی از آن به زبان انگلیسی است.
آثار یونانی در موضوعات ذیل، که بر حسب حروف الفبا مرتب شدهاند، به عربی ترجمه شدهاند. فهرست آثار ترجمه شده را میتوان با ارجاعات کامل کتاب شناختی در منابع ذیل یافت:
(1) ادبیات و نظریه ادبی: ادبیات والای یونانی به عربی ترجمه نشد. روایت شده است که تیوفیلوس الرهَّاوی (ر.ک. فصل 1.1) بعضی اشعار هومر را به سریانی ترجمه کرده بود و این که حنین اشعار هومر را به زبان یونانی از حفظ میخوانده است، اما هیچ یک از اینها چه به سریانی و چه به عربی باقی نمانده است. استنادات متعدد به هومر در آثار عربی باقی مانده تا به امروز همه ترجمه عباراتی از آثار دیگر است که به وی استناد کردهاند و بخش عمده آن در آثار ارسطو و کتاب منتشره بعد از مرگ پلوتارک با عنوان Placita philosophorum نقل شده است. آنچه که از ادبیات یونانی ترجمه شد چیزی است که با مسامحه میتوان ادبیات «عامیانه» و «اندرزنامهای» خواند. برای نظریه ادبی البته بوطیقای ارسطو وجود داشت. گونههای ذیل را در این رابطه میتوان شناسایی کرد:
[الف] ادبیات ضربالمثلی و اندرزنامهای: D. Gutas, Greek Wisdom Literature in Arabic Translation, New Haven, American Oriental Society, 1975; F. Rosenthal, Classical Heritage, ch. 12; F. Rundgren, “Arabische Literatur und orientalische Antike,” Orientalia Suecana, 1970-1, vol. 19-20, pp. 81-124
[ب] حکایات و افسانههای ازپی (Aesopica): F. Rosenthal, “A Small Collection of Aesopic Fables in Arabic Translation,” Studia semitica necnon iranica Rudolpho Macuch … dedicate, M. Macuch et al, (eds), Wiesbaden, Otteo. Harrassowitz, 1989, pp. 233-56.
[ج] داستان، 1001 شب: T. Hagg, “The Oriental Reception of Greek Novels: A Survey with Some Preliminary Considerations,” Symbolae Osloenses, 1986, vol. 61, pp. 99-131; G. E. von Grunebaum, “Creative Borrowing: Greece in the Arabian Nights,” in his Medieval Islam, Chicago, Chicago University Press, 1946, second edition 1953, pp. 294-319.
[د] داستانهای اسکندری: رجوع شود به “Iskandar Nama” در El IV, G. Endress, review of M. Brocker, Aristoteles as Alexanders Lehrer; 127-9; in der Legende, Bonn, 1966, in Orienc, 1968-9, vol 21-22, pp. 411-16 M. Grignaschi, “La figure d’ Alexandre chez les Arabes et sa genese,” Arabic S. Brock, “The Larnents; Sciences and Philosophy, 1993, vol. 3, pp. 205-34 of the Philosophers over Alexander in Syriac,” Joural of Semitic Studies, 1970, vol. 15.pp. 205-18
[ه] شعر، کلی: I Abbas, Malamih ???? fi- l-adab al-‘arabi, second edition, Beinut, 1993.
[و] نظریه ادبی: W. Heinrichs, Arabische Dichtung und griechische Poetik, G. Schoeler, Einige Grundprobleme der: Beirut, F. Steiner, 1969 autochthonen und der aristotelischen arabischen Literaturtheorie, D. L. Black, Logic and Aristotle’s Rhetoric; Wiesbaden, F. Steiner, 1975. And Poetics in Medieval Arabic Philosophy, Leiden, E. J. Brill, 1990.
(2) جانورشناسی:
[الف] کلی: Ullmann, Geheimm issenschaften, pp. 8-18; H. Eisenstein, Einfuhrung in die aabische Zoographie, Berlin, D. Reimer Verlag, 1991, pp. 117-21 and passim.
(3) جبر: رجوع شود به ریاضیات.
(4) جغرافی: GAS X و شماره بعدی آن که به زودی منتشر خواهد شد.
(5) داروسازی: رجوع شود به طب.
(6) دامپزشکی: رجوع شود ذیل طب.
(7) دستورالعملهای نظامی: مقاله C. Cahen, “Harb” در El III, 181; V. Christides, “Naval Warfare inn the Eastern Mediterrancean (6th-14th Centuries) An Arabic Translation of Leo VI’s Naumachica,” Groeco- Arabica (Athens). 1984, vol. 3, pp.137-48.
(8) دستور زبان: F. Rundgren, “Uber den griechischen Einfluss auf die arabische Nationalgrammatik,” Acta Universitatis Upsaliensis, 1976, Nova Series, vol. 2.5, pp. 119-44; review by C. Versteegh, Bibliotheca Orientalis, 1979, vol. 36, pp. 235-6; C. Versteegh, Greek Elements in Arabic Linguistic Thinking, Leiden, E.J. Brill, 1977, C. Versteegh, “Hellenistic Education and the Origin of Arabic. Grammar,” Studies in the History of Linguistics 20, Amsterdam, 1980, pp. 333-44.
(9) ریاضیات و هندسه: GAS V. 70-190; review by D. A. King Journal of the, American Oriental Society, 1979, vol. 99, pp. 450-9.
(10) ستاره شناسی: GAS VII, 30-97, Ullmann, Geheimwissenschaften, pp 277-302.
(11) سحر و جادو: Ullmann, Geheimwissenchaften, pp. 364-82.
(12) طب، داروسازی، دامپزشکی: GAS III, 20-171, 349-55, Ullmann, Medizin, pp. 25-100 and passim. کتاب شناسیهای گردآوری شده برای آثار بقراط و جالینوس توسط Institut fur Geschichte der Medizin (Goethestr. 6, 72076 Tubingen), Corpus Hippocraticum and Corpus Galenicum; Latest revised edition 1995. بسیار مفید و همراه با ملاحظه کامل اسناد عربی است.
(13) عدسیها: M. Blay and G. Troupeau, “Sur quelques publications recentes consacrees a I’ histoire de I’ optique antique et arabe,” Arabic Sciences and Philosophy, 1995, vol. 5, pp. 121-36.
(14) فلسفه: هنوز هم هیچ مطالعه کتاب شناختی مدرنی از ترجمههای عربی تمام آثار فلسفی یونانی صورت نگرفته است؛ تنها کار انجام شده در این زمینه Steinschneider, Die Arabischen Ubersetzungen aus dem Griechischen است. به طور کلی رجوع شود به G. Endress در GAP III, 24-61 و مقاله او با عنوان “Die Arbisch- Islamische Philosophie Ein Forschungsbericht,” Zeitschrift fur Geschichte der Arabisch- Islamischen; Wissenschaften, 1989, vol. 5. pp. 1-47 و همچنین در Contemporary Philosophy: A New Survey, vol. vi, 2, Amsterdam, 1990, pp. 651-702. برای اطلاع از مکاتب فلسفی غیر از مکتب افلاطونی و ارسطویی رجوع شود به D. Gutas, “Pre- Plotinian Philosophy in Arabic (Other than Platonism and Aristotelianism): A Review of the Sources.” در Aufstieg und Niedergang der Romischen Welt, Berlin, W. de Gruyter, 1993, Part II, vol. 36.7, pp.4930-73 درباره ارسطو به طور خاص رجوع شود به Peters, Aristotle Arabus و برای معرفی و نقد آن به H. Daiber در Gnomon, 1970, vol. 42, pp. 538-47 و برای اطلاع از مداخل آن رجوع شود به DPA, vol. 1 درباره افلاطون رجوع شود به F. Rosenthal, “On the Knowledge of Plato’s Philosophy in the Islamic World,” Islamic Culture, 1940, vol. 14,pp. 387-422, and 1941, vol. 15, pp. 396-8; reprinted in his Greek Philosophy in the Arab World, Aldershot, Hamphiere, VaIORUM, 1990, no. II علاوه بر آن رجوع شود به F. Klein- Franke, “ Zur Uberlieferung der platonischen Schriften im Islam,” Israel Oriental Studies, 1973, vol. 3, pp. 120-39. کتاب شناسی و مباحثات بیشتری را میتوان در GAP II, 478-81, III, 24 یافت.
[ب] مطالب مربتط با شکار: Ullmann, Geheimwissenschaften, pp. 43-5
(15) کشاورزی: GAS IV, 301-29; Ullmann, Geheimwissenschaften, pp. 427-39.
(16) کیمیا: GAS IV, 31-119; Ullmann, Geheimwissenschaften, pp. 145-91 علاوه بر آن رجوع شود به مقاله “al- kimiya” نوشته Ullmann در El V, 110-15.
(17) گیاه شناسی: Ullmann, Geheimwissenschaften, pp. 70-4.
(18) معدن شناسی: Ullmann, Geheimwissenschaften, pp. 95-102
(19) موسیقی: R. d’Erlanger, La musique arabe, Paris, 1935, vol. 2, pp. 257-306 H.G. Farmer, The Sources of Arabian Music, Leiden, E. J. Brill, 1965, pp. xi- xii, 13-21; A. Shiloah, The Theory of Music in Arabic Writings, Munchen, G. Henle Verlag, 1979.
(20) نجوم: GAS VI, 68-103.
(21) هواشناسی و هواشناسی اسطرلابی: GAS VII, 212-32, 308-21.
(22) هندسه: رجوع شود به ریاضیات.
(23) برای اطلاع از ترجمه آثار مسیحی یونانی به عربی رجوع شود به G. Graf, Geschichte der Christlichen Arabischen Literatur, Vatican, Biblioteca P. Peters, Le trefonds oriental de l’hagiographie byzantine, Brussels, 1950, pp. 165-218.
https://tehrantarjomeh.com/?page_id=1072
https://tehrantarjomeh.com/?p=2449
https://tehrantarjomeh.com/?p=2452
https://tehrantarjomeh.com/?p=2453
https://tehrantarjomeh.com/?p=2459
https://tehrantarjomeh.com/?p=2566
https://tehrantarjomeh.com/?p=2739
https://tehrantarjomeh.com/?p=3067
https://tehrantarjomeh.com/?p=3090
https://tehrantarjomeh.com/?p=3089
https://tehrantarjomeh.com/?p=3207
https://tehrantarjomeh.com/?p=3209
