کتاب مطالعات ترجمه: مترجم حمید کاشیان
عناوین مختلف کتاب
موضوعات اصلی کتاب مطالعات ترجمه:
- کار ترجمه دیر زمانی است که تثبیت گردیده، اما رشته و کتاب مطالعات ترجمه موضوعی تازه است.
- ترجمه پیش از این در محافل دانشگاهی صرفا فعالیتی زبان آموزی تلقی میشد.
- مطالعات ترجمه (معمولاً ادبی) (کتاب مطالعات ترجمه) از طریق ادبیات تطبیقی، «کارگاههای» ترجمه، و تحلیل تقابلی به وجود آمد.
- کتاب «نام و ماهیت مطالعات ترجمه» که یک کتاب مطالعات ترجمه است اثر جیمز. س. هولمز در واقع «بیانیه پایهگذار» رشتهای جدید تلقی میشود.
- گسترش سریع این رشته در زمان حاضر حائز اهمیت زیادی است.
مقدمه مترجم
حمید کاشیان
مطالعات ترجمه رشته جدیدی است که اندکی بیش از سه دهه از عمر آن میگذرد. در واقع میتوان گفت در دهة 60 میلادی اولین گامها به سوی مطالعات ترجمه برداشته شد و از دهة 70 میلادی رفته رفته شکل اصلی خود را پیدا کرد. از آن زمان به بعد نظریه پردازانی که ترجمه را از دیدگاههای مختلف بررسی میکردند به تدریج به تدوین اصولی در نظریههای خود پرداختند و به غنای این مباحث افزودند تا از این رهگذر بتوانند در عرصههای مختلف ترجمه، اصول یاد شده را عملی و کارآمد سازند.
پیشگفتار نویسنده
جرمی ماندی
مطالعات ترجمه، رشتة دانشگاهی جدیدی است که با مطالعة نظریه و پدیدههای ترجمه مرتبط است. این رشته ماهیتی میان رشتهای و چند زبانه دارد که زبانهای مختلف، دانش زبان شناسی، مطالعات ارتباطی، فلسفه و انواع مطالعات فرهنگی را دربر میگیرد.
سپاسگزاری نویسنده
جرمی ماندی
در اینجا لازم میدانم از صاحبان امتیاز آثار زیر تشکر کنم که به من اجازه دادند از منابع و آثارشان در کتاب حاضر استفاده کنم: شکل 1.1. بازنگاری از روی کتاب «مطالعات ترجمه توصیفی و فراسوی آن»، اثر گیدئون توری 1995، آمستردام و فیلادلفیا، انتشارات جان بنجامینز، شکل 3.1، بازنگاری از روی کتاب «نظریه عمل ترجمه» اثر یوجین نایدا و ک. ر. تیبر 1969، لیدن، انتشارات بریل، شکل 5.1: بازنگاری از روی کتاب «مطالعاتی دربارة ترجمه» 1989
بخش اول کتاب مطالعات ترجمه
موضوعات اصلی مطالعات ترجمه
آثار مربوط به موضوع ترجمه و مطالعات ترجمه به گذشتههای بسیار دور تاریخی باز میگردند. مثلا، سیسرو هوراس (در سدة اول پیش از میلاد) و سنت جروم (در سدة چهارم میلادی) به بحث راجع به کار ترجمه پرداختهاند، و چنان که در فصل دوم خواهیم دید، آثار آنان تا سدة بیستم تأثیر مهمی بر جای گذاشته بود. در مورد سنت جروم باید گفت که رویکرد وی در ترجمة یونانی هفتادگانی تورات (Septuagint Bible (= نخستین ترجمه تورات به زبان یونانی باستان به دست 70 یا 72 تن از علمای یهود- م.)) به زبان لاتینی، ترجمههای بعدی کتاب مقدس را تحت تأثیر قرار داد. در حقیقت، ترجمه کتاب مقدس به …
ادامه مطلب
بخش دوم کتاب مطالعات ترجمه
نظریه ترجمه پیش از سدهی بیستم
مفاهیم کلیدی
- بحث ترجمه «لغت به لغت» (تحتاللفظی) در برابر «مفهوم به مفهوم» (آزاد)
- احیای زبان محلی: لوتر و انجیل آلمانی
- مفاهیم کلیدی «وفاداری» (fidelity)، «روح» (spirit)، و «صحت» (truth).
- تأثیر دریدن و سه ترجمة «لغوی» (metaphrese) و «نقل به معنی» (paraphrase) و «اقتباسی» (imitation).
- اقداماتی در رویکرد تجویزی (prescriptive) نظاممندتر دوله و تیتلر.
- اشلایر ماخر:زبانی جدا از ترجمه و متعلق به فرهنگ بیگانه.
ابهام اصطلاحاتی که در توصیف ترجمه مورد استفاده قرار میگیرند.
ادامه مطلب
بخش سوم کتاب مطالعات ترجمه
تأثیرات ناشی از تعادل و معادل
مفاهیم کلیدی
- مسئله تعادل در معنی را یاکوبسن (1959) مورد بحث قرار داد و مدت دو دهه بنیان اصلی مطالعات ترجمه بود (روش علمی مطالعات ترجمه).
- تنظیم الگوی دستور گشتاری نایدا و روشهای «علمی» تحلیل معنی که او در ترجمة کتاب مقدس انجام داد.
- مقصود نایدا از تعادل صوری و تعادل پویا و اصل تأثیر معادل: توجه به خوانندة مقصد (receptor)
- گسترش دانش ترجمة (Ubersetzungswissenschaft) در دو آلمان (غربی و شرقی) دهههای 70 و 80 میلادی.
- نیومارک و ترجمههای ارتباطی و معنایی
- انتقادهای نظری دربارة تعادل و «حد واسط مشترک»
بخش چهارم کتاب مطالعات ترجمه جرمی ماندی
رویکرد دگرگونی در ترجمه
مفاهیم کلیدی
· دگرگونیهای ترجمه= تغییرات زبانی کوچکی که در ترجمة متن مبداء به متن مقصد روی میدهد
· وینه و داربلنه (1958): طبقه بندی کلاسیک تغییرات زبانی در ترجمه
· اصطلاح «دگرگونی» ترجمه از کتفورد (1965) در رویکرد زبانی او به ترجمه
· کار نظری له وی، پوپوویچ میکو (دهههای 1960 و 1970). صاحبنظران اهل چک که عوامل نحوی و زیبایی شناختی زبان را پذیرفتند.
· مفصلترین الگوی دگرگونیهای ترجمه: تلاش خانم ون لوون زوارت برای انطباق دگرگونی با گفتمان و نقش داستان شناختی.
مشکل ذهنیت گرایی پایا (invariant) که در مقایسة متن مبداء با متن مقصد به کار میرود
بخش پنجم کتاب مطالعات ترجمه جرمی ماندی
نظریههای نقشمند ترجمه
مفاهیم کلیدی
- نظریههای نقشمند در دهههای 1980- 1970 در آلمان نشان دهندة دور شدن از نوع شناسی زبانی ایستاست.
- رایس بر تعادل در سطح متن تأکید میکند و نقشهای زبان را به انواع متن و به راهبرد ترجمه مرتبط میسازد.
- نظریة خانم هولز ماتاری در باب عمل ترجمه: فرآیندی ارتباطی است که شماری نقش آفرینان (players) را دربر میگیرد.
- نظریه اسکوپوس (skopos) که متعلق به ورمیر و دربارة راهبرد ترجمه است مبتنی بر هدف متن مقصد میباشد و در نظریههای رایس و ورمیر بسط مییابد.
تحلیل متن ترجمه مدار (translation-oriented) متعلق به خانم نورد. رویکردی نقشمند است که به متن مبداء توجه بیشتری دارد
بخش ششم مطالعات ترجمه جرمی ماندی
رویکردهای تحلیل سیاق سخن و گفتمان
رویکردهای تحلیل گفتمان و سیاق سخن که در این فصل شرح داده شدند، بر پایة الگوی زبان شناسی نقشمند منظم هالیدی قرار دارد که انتخابهای زبانی ریزسطح را به نقش ارتباطی متن و نیز به معنی اجتماعی- فرهنگیای که در پس آن قرار دارد، پیوند میدهد. الگوی تحلیل سیاق سخن هاوس (1997 و 1977) بدان جهت طرح شده تا زوج متن مبداء- مقصد را برای متغیرهای واسته به موقعیت و سنخ و نقش و زبان انها، مقایسه کند، و روش ترجمة مورد استفاده (مخفی یا علنی) و نیز «خطاهای» ترجمه را شناسایی کند. الگوی یاد شده را به علت زبان منفی «علمی» و نامفهومی که دارد، مورد انتقاد قرار دادهاند. با وجود این، الگوی مذکور به طور نظاممند شیوة آشکار ساختن برخی از ملاحظات مهم را برای مترجم فراهم می سازد.
بخش هفتم مطالعات ترجمه جرمی ماندی
نظریهی نظامها
نظریة چند نظامی اون زوهر مطالعة ترجمهها را از تحلیل زبانی ایستای دگرگونیها جدا ساخته و تمام توجهش متوجه تعادل یک به یک است و به بررسی جایگاه اثار ترجمهای به طور کلی در نظامهای ادبی و تاریخی فرهنگ مقصد میپردازد. توری سپس به یک اسلوب شناسی برای مطالعات ترجمة توصیف روی میآورد. چارچوب نظری متن مقصد مدار او در واقع مقایسة زبانی متن مبداء- مقصد، و مسئلة چارچوب فرهنگی متن مقصد را با هم تلفیق میکند. هدف توری آن است که طرحهای رفتار در ترجمه را بشناسد و از این رهگذر، هنجارهای دخیل در فرآیند ترجمه را «بازسازی نماید.» هدف بنیادین مطالعات ترجمه توصیفی آن است که قوانین احتمالی ترجمه را که امکان دارد در آینده به مترجمان و پژوهشگران کمک نماید، کشف کند.
بخش هشتم مطالعات ترجمه جرمی ماندی
گونههای مطالعات فرهنگی
توجه این فصل بر اقسام مطالعات فرهنگی در مطالعات ترجمه متمرکز است. نظریههای زبانی ترجمه در حاشیه قرار داشتهاند و بر خود ترجمه بیشتر توجه شده که هم به مثابه انتقال فرهنگی و هم به مثابه نقطة تلاقی با سایر رشتههای رو به رشد در مطالعات فرهنگی تلقی شده است. نظریههایی که در فصل حاضر بررسی شدند، عبارتند از:
بخش نهم مطالعات ترجمه جرمی ماندی
ترجمه زبان بیگانه (نا)پیدایی ترجمه
فصل حاضر به مسائل راهبرد ترجمه و نقش مترجم ادبی توجه داشته است. اصطلاح کلیدی در اینجا «ناپیدایی» است که متعلق به ونوتی میباشد. اصطلاح یاد شده اشاره به این نکته دارد که در فرهنگهای آنگلو- آمریکایی به چه ترتیبی جنبة بیگانة متن به وسیله راهبردهای نشر و نیز اولویت «روانی» متن مقصد که موجب محو آثار و نشانههای بیگانگی است، آشکار و هویدا میشود. ونوتی دو راهبرد «غرابتزدایی» و «آشناییزدایی» را مورد بحث قرار میدهد و آشنایی زدایی را با سیست مقاومت در برابر ارزشهای قوم مدارانة خشن و سلطه گرانة ناشران و منتقدان، مورد حمایت و تأیید قرار میدهد.
ادامه مطالب
بخش دهم مطالعات ترجمه جرمی ماندی
نظریههای فلسفه ترجمه
فصل حاضر شماری از نظریه پردازان را مورد توجه قرار داد که آثارشان ماهیتی فلسفی دارد. استاینر در پس از بابل (1975) که توصیف ماندنی وی از ترجمهای ادبی است، از سنت تفسیری آلمان کمک میگیرد که در آن زمان، ترجمه را مورد توجه بسیاری از غیر متخصصان قرار داد. حرکت تفسیری استاینر در واقع به بررسی تفسیر معنی میپردازد. ترجمهها و نقدهای ازرا پاوند بر روشی تأکید دارند که طی آن، زبان میتواند در ترجمه، به متن انرژی بدهد، در حالی که وظیفه مترجم اثر والتر بنجامین به شدت و به صورتی شاعرانه در مورد رهایی زبان سره در ترجمه تحتاللفظی سخن میگوید و سرانجام، دریدا برخی امور مسلم قدیمی ترجمه، مانند تضاد میان زبانهای مبداء و مقصد و ثبات نشانةزبانی، را ساخت شکنی میکند. همین زیر سوال بردن اصول نظریة ترجمة زبانی، موضوعات دستور کار تازهای را برای مطالعات ترجمه مطرح میسازد.
ادامه مطالب
بخش یازدهم مطالعات ترجمه جرمی ماندی
مطالعات ترجمه به منزل میان رشته
میتوانید به فهرست عناوین کتاب مطالعات ترجمه جرمی ماندی برگردید و بقیهی فصول کتاب را ببینید:
