مقدمه
گرایش فرهنگی (cultural turn) اصطلاحی است که در مطالعات ترجمه استفاده می شود تا از طریق آن، از دیدگاه مطالعات فرهنگی به سمت تحلیل ترجمه حرکت کنیم.
· لوفِوِر که اساساً از درون نظریة نظامها کار میکند. ترجمه را به مثابه «بازنویسی» و تنشهای ایدئولوژیکی پیرامون متن، مورد بررسی قرار میدهد.
· سایمون و «برنامه» ترجمة زن باوران (فمینیستها) (feminist) کانادایی: مهود ساختن زنان
· نظریههای ترجمة پسامستعمراتی: ترجمه نقشی فعال در فرآیند مستعمرهسازی (colonization) و استعمارزدگی (colonized) ایفا کرده است.
· نگاهی به نیرانجانا به خاطر رویکرد مداخله جویانه (interventionist) مترجمان.
· نظریه پردازان فرهنگی که دربارة ترجمه مطلب مینویسند، …
ترجمه به منزلهی بازنویسی متن
معرفی آندره لوفور
آندره لوفِوِر نخست در گروه ادبیات تطبیقی در لوان (بلژیک) و سپس در دانشگاه تگزاس آمریکا در همین بخش کار میکرد. اثر او در مطالعات ترجمه به دور از رابطه محکم وی با نظریة چند نظامی مکتب دخل و تصرف (فصل 7) به وجود آمد. اگرچه بعضی استدلال میکنند که لوفِوِر به راحتی در زمرة نظریه پردزان نظامها قرار میگیرد، اما اثر بعدی وی در باب فرهنگ و ترجمه از بسیاری جهات یک نقطه اتصال با گرایش فرهنگی ارائه میکند. موارد اخیرالذکر در کتاب او «ترجمه، بازنویسی و دخل و تصرف اشتهار ادبی» به طور کامل مطرح شدهاند (لوفِوِر، 1992).
ترجمه جنسیت
8.2. ترجمه و جنسیت یعنی چه
توجه مطالعات فرهنگی به ترجمه، ضرورتاً ترجمه را از تحلیل زبانی صرف دورساخته و آن را با سایر موضوعات و رشتهها رو در رو نموده است. با این حال، فرآیند پیوندسازی (hybridization) رشته ای (سایمون، ix: 1996) همیشه صریح و اسان نبوده است. خانم شری سایمون در کتابش، جنسیت در ترجمه: هویت فرهنگی و سیاست انتقال، از مطالعات ترجمه به دلیل استفاده مکرر از اصطلاح فرهنگ، انتقاد میکند، گویی این اصطلاح به واقعیتی بدیهی و سهل اشاره دارد. مثلا، لوفِوِر (226:1985) فرهنگ را صرفا محیط زیست نظام ادبی میداند.
نظریهی ترجمه پسامستعمراتی
سایمون در فصل پایانی کتاب
سایمون در فصل پایانی کتابش در مورد ترجمه و جنسیت، موضوع جنسیت و پسا استعمارگری را که در کتاب مترجم و منتقد بنگالی، خانم گایاتری چاگراورتی اسپیواک، مشاهده نموده، مطرح میکند. سایمون خصوصا بر موضوعات مورد علاقه اسپیواک تأکید میکند که دربارة پیامدهای ایدئولوژیکی ترجمة ادبیات جهان سوم به زبان انگلیسی و تحریفی که این ترجمه به همراه دارد، مطرح شدهاند. خانم اسپیواک در مقالة تأثیر گذارش، عقاید سیاسی ترجمه (2000/ 1999) به موضوعات یاد شده پرداخته است که رویکردهای زن باورانه، پسااستعمارگرانه، و پسا ساختگرایانه را یک جا گرد آورده است. در مقالة مذکور، شمکش میان رویکردهای مختلف نیز مشخص شدهاند و اسپیواک به صراحت علیه زن باوران غربی که انتظار دارند آثار زن باورانه در خارج از اروپا به زبان سلطهگر امروز، یعنی انگلیسی، ترجمه شوند، به اعتراض برمیخیزد. چنین ترجمهای، به زعم اسپیواک، اغلب به زبان ترجمه وار (translationese) بیان میشود که هویت افراد و فرهنگهای سیاسی کم قدرتتر را نادیده میگیرد.
ایدئولوژیهای نظریهپردازان
مطالعات فرهنگی، گیرایی عمیق فزایندهای در ترجمه ایجاد کرده است. یکی از پیامدهای گسترش دامنة مطالعات ترجمه آن است که صاحبنظرانی با تجربیات و آموختههای گوناگون را گرد هم آورده است. با این همه، این نکته مهم را باید به خاطر داشت که خود نظریهپردازان مسائل فرهنگی، دارای ایدئولوژی و برنامههای کاری خاص خود هستند که انتقادات آنان را آشکار میسازد. بدین ترتیب، مترجمان زن باور طرح کانادایی دربارة نادیده گرفتن دخل و تصرفشان در متون، بسیار صریح و رک هستند.
خلاصه فصل هشتم
توجه این فصل بر اقسام مطالعات فرهنگی در مطالعات ترجمه متمرکز است. نظریههای زبانی ترجمه در حاشیه قرار داشتهاند و بر خود ترجمه بیشتر توجه شده که هم به مثابه انتقال فرهنگی و هم به مثابه نقطة تلاقی با سایر رشتههای رو به رشد در مطالعات فرهنگی تلقی شده است. نظریههایی که در فصل حاضر بررسی شدند، عبارتند از:
بخش 8.1: ترجمه به مثابه بازنویسی متن که از نظریة نظامها به وجود آمده و آندره لوفِوِر پیشگام آن بود، به مطالعة روابط قدرت و ایدئولوژیهای موجود در سروری حاکم و نظریة ادبی و در نظامهای ادبی میپردازد که با ترجمة ادبی مرتبط هستند.
میتوانید به فهرست عناوین کتاب مطالعات ترجمه جرمی ماندی برگردید و بقیهی فصول کتاب را ببینید:
