مقدمه فصل چهارم
مفاهیم کلیدی در رویکرد دگرگونی ترجمه
- دگرگونیهای ترجمه= تغییرات زبانی کوچکی که در ترجمة متن مبداء به متن مقصد روی میدهد
- وینه و داربلنه (1958): طبقه بندی کلاسیک تغییرات زبانی در ترجمه
- اصطلاح «دگرگونی» ترجمه از کتفورد (1965) در رویکرد زبانی او به ترجمه
- کار نظری له وی، پوپوویچ میکو (دهههای 1960 و 1970). صاحبنظران اهل چک که عوامل نحوی و زیبایی شناختی زبان را پذیرفتند.
- مفصلترین الگوی دگرگونیهای ترجمه: تلاش خانم ون لوون زوارت برای انطباق دگرگونی با گفتمان و نقش داستان شناختی.
- مشکل ذهنیت گرایی پایا (invariant) که در مقایسة متن مبداء با متن مقصد به کار میرود.
الگوی وینه و داربلنه
وینه و داربلنه زبانهای انگلیسی و فرانسوی را مورد تحلیل نحوی تطبیقی قرار دادند.
آنان متون موجود در این دو زبان را بررسی کردند و متوجه تفاوتهای میان دو زبان شدند و «روال» و راهبردهای مختلفی را در ترجمه شناسایی نمودند. اگرچه کتاب آن دو «مقایسة نحوی زبان فرانسوی با زبان انگلیسی» (1958) منحصرا مبتنی بر زبانهای فرانسوی و انگلیسی است، تأثیر بسیار گستردهتری بر جای گذارده است. کتاب مذکور در این میان، اساس کار به شیوة قبل را ترجمه فرانسوی به آلمانی («مقایسه نحوی زبان فرانسوی با زبان آلمانی» 1963) و نیز در دو کتاب ترجمة انگلیسی به اسپانیایی، یعنی درآمدی بر ترجمه شناسی
کتفورد و دگرگونیهای ترجمه
پیروی کتفورد از الگوی زبانی فرت و هالیدی
هر چند وینه و داربلنه در توصیف تغییر ترجمه از واژه «دگرگونی» استفاده نمیکنند، اما این عملا همان مطلبی است که آنان شرح میدهند. خود این اصطلاح ظاهرا از کتاب نظریه زبانی ترجمه (1965) اثر کتفورد نشئت گرفته، که او فصلی را به این موضوع اختصاص داده است. کتفورد (20: 1965) از الگوی زبانی فرت و هالیدی پیروی میکند که زبان را وسیلهای ارتباطی میدانند که عملا در بافت و سطوح متفاوت (مثل، واج شناسی (phonology)، خط شناسی (graphology)، دستور، واژگان) و در مراتب متفاوت (جمله، بند، گروه، لغت، تکواژ و غیره) عمل میکند.
آثار صاحبنظران چک در مورد دگرگونیهای ترجمه
نقش عاطفی متن در ترجمه
یکی از آثار مربوط به دگرگونیهای ترجمه در دهههای 1960 و 1970 از چکسلواکی آن روزهاست که مفهومی ادبی، یعنی نقش عاطفی (expressive function)، سبک متن را ارائه میکند. اثر پیشگامانه پیروزی له وی دربارة ترجمة ادبی (Umeni Prekladu- 1963) که تحت عنوان Die literarische Ubersetzung: theorie einer Kunstgattung (له وی 1969) به آلمانی ترجمه شده به زبان شناسی ساختاری مکتب پراگ مربوط است. له وی در کتابش به دقت ترجمة رو ساخت متن مبداء و متن مقصد را مورد توجه قرار میدهد و نیز به ترجمه شعر توجهی خاص دارد، و ترجمه ادبی را کاری تولیدی و خلاق میداند که هدفش ایجاد تأثیر زیبایی شناختی معادل زبان مبداء است.
الگوی تطیقی – توصیفی ون لوون زوارت از دگرگونهای مترجم
جامعترین اقدام در الگوی تحلیل دگرگونی در ترجمه
جامعترین اقدامی که در جهت ارائه و به کارگیری الگوی تحلیل دگرگونی در ترجمه صورت گرفته است، متعلق به خانم کیتی ون لوون زوارت هلندی میباشد. الگوی وی در مقدمة بحث دارای بعضی مقولات است که وینه و داربلنه و له وی مطرح کردهاند و او آنها را در تحلیل توصیفی ترجمه به کار میگیرد و میکوشد تا هم مقایسه را سامان دهد و هم یک چارچوب گفتمانی فراتر از سطح جمله به دست بیاورد. کتاب لوون زوارت که در ابتدا به عنوان پایاننامة دکترای او به زبان هلندی در 1984 چاپ شد، عمدتا با عنوان اختصاری نسخة انگلیسیاش معروف شده است که شامل دو مقاله در نشریه target میباشد (لوون زوارت، 1990: 1989) این الگو «برای شرح ترجمههای کامل متون داستانی در نظر گرفته شده است» (154: 1989) و متشکل است از: 1) الگوی تطبیقی 2) الگوی توصیفی خانم ون لوون زوارت، مانند پوپوویچ، میپندارد گرایشهایی که به وسیله این الگوهای تکمیلی مشخص شدهاند، سرنخهای آن دسته از هنجارهای ترجمه را که مورد قبول مترجمان هستند، فراهم میکنند. مشخصة هر الگو به شرح زیر است:
خلاصهی بخش چهارم مطالعات ترجمه جرمی ماندی
جمع بندی دگرگونیهای ترجمه
دیدیم که در دهههای 1950 و 1960 تغییرات (دگرگونیهای) زبانی اندکی در متون مبداء- مقصد به طور مفصل طبقهبندی شدند. تأثیر طبقهبندی کلاسیک وینه و داربلنه امروز هم وجود دارد و در آشکار ساختن فنون مختلف ترجمه، بسیار مید بوده است.
میتوانید به فهرست عناوین کتاب مطالعات ترجمه جرمی ماندی برگردید و بقیهی فصول کتاب را ببینید:
