مقدمه فصل یازده
· مطالعات ترجمه رشتهای نوپاست که هنوز با موانعی روبروست.
· رویکرد منسجم اسنل هورنبای به مطالعات ترجمه، حرکتی است به سوی میان رشته بودن
· نمونههایی از پژوهش چند رشتهای معاصر که نظریة زبانی، ادبی، و فرهنگی را در هم میآمیزد.
رشته – میان رشته یا رشته فرعی؟
ما در فصل 1 کتاب نقشه هولمز را از رشته جدید مطالعات ترجمه بررسی کردیم. در آنجا گفتیم که مطالعات ترجمه اساسا چگونه همراه با درسهای قسمتی از رشتههای دیگر مانند زبانهای نوین، زبان شناسی تقابلی و ادبیات تقابلی گسترش یافته است. با این وصف، به رغم افزایش توجه روز افزون به این رشته در پایان سده بیستم، هنوز بعضی از گروههای دانشگاهی حاضر نیستند مطالعات ترجمه را همتراز رشتههای قدیمی تر قرار دهند. مثلا در بریتانیا، هم کار ارزیابی پژوهشی و هم شورای پژوهشهای هنری و انسانی (Art and Humanities Research Board) فاقد مقوله مطالعات ترجمه هستند و صاحبنظران این رشته را وادار میسازند تا خودشان را در زمرة دیگر رشتهّا (مانند زبان شناسی، مطالعات فرهنگی یا رسانهای و غیره) به شمار آورند، یا وقتی درخواست میکنند تا از پژوهش و تحقیقاتشان حمایت شود، باید در زمرة دیگر رشتههای متفرقه منظور شوند.
ادامه مطلب
رویکرد منسجم مری اسنل هوربنای
خانم مری اسنل هورنبای، صاحبنظر و آموزگار و مترجم ساکن وین، در کتابش، مطالعات ترجمه، رویکردی منسجم (1998، چاپ تجدیدنظر شده 1995) به بازاندیشی دربارة این موضوع میپردازد و میکوشد مفاهیم ادبی و زبانی بسیار گوناگونی را در یک رویکرد منسجم فراگیر به ترجمه، با هم تلفیق کند. اسنل هورنبای که زمینه نظری عمدتا آلمانی دارد، به طرز چشمگیری مفهوم اولین الگوهای مربوط به مقوله بندی انواع متن را به وام میگیرد. او بر اساس نوع متن مورد نظر، موضوعات پیشینة فرهنگی، مطالعات ادبی، مطالعات میدانی و اجتماعی- فرهنگی، و نیز برای ترجمههای حقوقی، اقتصادی، پزشکی و علمی، مطالعة موضوع تخصصی ویژه را وارد بحث میکند. نگرش رشتهای وی در شکل 11.1 نشان داده شده است.
رویکرد میانرشتهای
رویکرد میان رشتهای در سالهای اخیر پا گرفته است. در 1991 خانم سونیا ترکانن کاندیت مجموعه مقالاتی را با عنوان تحقیق تجربی ترجمه و مطالعات میان فرهنگی (ترکانن کاندیت، 1991) ویرایش کرد. عنوان کتاب خود گویای چگونگی روابط عمدة مستحکمی است که اکنون ترجمه با رشتههای اساسا غیرزبانی برقرار کرده است.
خانم اسنل هورنبای نیز در برابر این اثر شماری مجموعه مقاله را ویرایش کرده با عنوان «ترجمه، ارتباطی میان فرهنگی است» (هورنبای و دیگران، چاپ 1996) و مطالعات ترجمه، خود یک میان رشته است (هورنبای و دیگران، چاپ 1994) اثر دوم حاوی مقالاتی است که در هم اندیشی ترجمه 1992 در وین ارائه شد. عناوین این مقالات نشان میدهد که آنها موضوعات بسیار گوناگونی را دربر گرفتهاند از جمله تاریخ، فرهنگهای فراملیتی (transnational) پست مدرنیسم، تفسیر شناسی، میان متن بودگی (intertextuality)، فلسفه، اصطلاحات تخصصی، پزشکی، حقوق، زبان شناسی، و نظریة ترجمه با وجود این، هر چند مقالات مذکور به طور کلی موضوعات گوناگونی را دربر میگیرند، تک مقالههای اندکی در این رشتهها مؤثر واقع شدهاند با توجه به مقالات یاد شده به نظر میرسد در پارهای موارد، صاحبنظران با اکراه داشتهاند و یا نمیتوانستهاند پا را از محدودة تخصی ویژه خودشان فراتر بگذارند.
آینده وحدت یا تفرقه؟
پس به زعم اصطلاح مک کارتی، مطالعات ترجمه در خلاء و شکاف رشتههای موجود به ایفای نقش میپردازد و خصوصیت میان رشتهای جدیدی را پدید میآورد. سوال این است که مطالب مذکور به طور کلی تا چه حد ضعف یا قدرت رشتة مورد بحث محسوب میگردد. هر کدام از عرصههای موضوعی این رشته برای آنکه به مقام و مرتبة اول دست پیدا کنند، با هم به رقابت میپردازند و این در حالی است که چند دستگی و تفرقهای بارز میان زبان شناسان و نظریه پردازان فرهنگی وجود دارد (بیکر، 80- 77: 1997 و نیز ونوتی، 8-7) دستة اول در دهههای 1950 و 1960 حاکم بودند، حال آن که در آخرین دهة سدة بیستم نظریههای زبانی را صاحبنظرانی به حاشیه راندند و به انزوا کشاندند که در رشتههای دیگری کار میکردند یا عرف رشتههای دیگر را پذیرفته بودند. برخی صاحبنظران ترجمه، از جمله بسنت ولوفِوِر (1990) با لحنی تند به تحقیر کسانی پرداختند که در عرصت زبان شناسی کار میکردند. با توجه به علائق و اختلاف نظرهای گوناگونی که در مطالعات ترجمه وجود دارد، مایه شگفتی بود اگر که تفرقه و جدایی کاملی در مورادی در این رشته وجود نمیداشت و نیز تمایزی میان بحثهای مختلف دیده نمیشد و یا رشتههای قبلی (مانند زبانهای نوین، مطالعات فرهنگی،
خلاصه فصل یازده
دانشگاه مدتهاست که ترجمه را فعالیتی جنبی تلقی کرده و اکراه داشته که مطالعات ترجمه را به عنوان رشتهای جدید بپذیرد. بنابراین، اکنون در گروههای دانشگاهی مختلف تحقیقات زیادی دربارة مطالعات ترجمه انجام می شود. رویکرد «منسجم» اسنل هورنبای تلاشی است برای آن که معضل جدایی میان تحلیلهای ادبی و تحلیلهای زبانی برطرف شود و اشاره به راهی دارد که مطالعات ترجمه در پیش گرفته است. از آن هنگام به بعد، میان رشته بودن مطالعات ترجمه، خصوصا در مجموعه مقالات حاوی طیف وسیعی از این رشته و اکنون نیز در مطالعات فردی،
میتوانید به فهرست عناوین کتاب مطالعات ترجمه جرمی ماندی برگردید و بقیهی فصول کتاب را ببینید:
