همه اطلاعات موجود حاکی از آن است که نهضت ترجمه در بغداد پس از دو قرن کار شدید به تدریج کند شده و نهایتاً در آستانه هزاره جدید به پایان کار خود رسید. برای فهم درست این مشاهده لازم است آن را به چند قید مقیّد کرد. اول آن که نباید از آن نتیجه گرفت که علاقه به علوم ترجمه شده کاهش یافته و یا تعداد عالمان قادر به ترجمه از زبان یونانی کم شده بود.
تولید انبوه آثار ترجمه شده برای شکلگیری فرهنگ کلاسیک عربی در قرون نهم و دهم حیاتی بود. این نهضت هم مثل سایر نهضتها در طول تاریخ، همان طور که در صفحات قبل شرح داده شد، توسط برخی گروهها و اقشار اجتماعی در درون جامعه اوایل عهد عباسی برای پیشبرد آرمانها،منافع و سیاستهایشان شروع، حمایت و ترویج شد. بدون این حمایت درونی، فعالیت ترجمه به عنوان دغدغه تفننی اقلیتی قلیل، از جمله مسیحیان سریانی زبان با استعداد و تحصیلکرده، و بیاهمیت از نظر اجتماعی و تاریخی باقی میماند.
نهضت ترجمه، با استقلال تحقیقات علمی و فلسفی پدید آورنده تقاضای ترجمه در بغداد و سایر نقاط، در اواخر هزاره اول به پایان خود رسید (فصل 7.1). این آثار علمی و فسفی عربی اکنون بیش از پیش توجه علمی شایسته خود را جلب کرده است، اما تعقیب تاریخ آن در هزارههای بعدی مسلماً خارج از چارچوب تحقیق حاضر است. با این حال، با توجه به این که تحقیقات گذشته این برداشت نادرست را ایجاد کرده است که «ارتدکسی قدیمی اسلامی» مخالف علوم ترجمه شده یونانی، یعنی این سنت علمی و فلسفی، بوده، ناگزیر لازم است جهت مساعدت به تحقیقات آتی مطالبی را به اختصار درباره موضوع بیان کنم.
ترجمه به وجود منابع اصلی نیازمند است. حتی اگر همه عوامل مساعد برای فعالیت ترجمه وجود داشته باشند این کار به تحقق نمیپیوندد مگر آن که متون اصلی برای آن وجود داشته باشد. این امر بلافاصله این سئوال را طرح میکند که وضعیت نسخههای آثار غیردینی یونانی در مناطق قابل دسترسی برای مترجمان در قرن هشتم، یعنی قلمرو حکومت اسلامی و بیزانس، چگونه بوده است.
https://tehrantarjomeh.com/?page_id=1072
https://tehrantarjomeh.com/?p=2449
https://tehrantarjomeh.com/?p=2452
https://tehrantarjomeh.com/?p=2453
https://tehrantarjomeh.com/?p=2459
https://tehrantarjomeh.com/?p=2566
https://tehrantarjomeh.com/?p=2739
https://tehrantarjomeh.com/?p=3067
https://tehrantarjomeh.com/?p=3090
https://tehrantarjomeh.com/?p=3089
https://tehrantarjomeh.com/?p=3207
https://tehrantarjomeh.com/?p=3209
https://tehrantarjomeh.com/?p=3197
https://tehrantarjomeh.com/?p=3184
