فصل دوم: ارزشیابی کیفی ترجمه: توصیف زبانی در مقابل ارزیابی اجتماعی

مقدمه

از کجا بدانیم ترجمه‌ای خوب است؟ این سؤال ساده در تمامی مسائل مربوط به نقد ترجمه نهفته است. اما سؤال به این‌جا ختم نمی‌شود،‌بلکه در تلاس برای ارزشیابی کیفیت ترجمه به عمق هر نظریه‌ی ترجمه نیز توجه می‌شود، یعنی مسئله‌ی مهم ماهیت ترجمه یا از آن مهم‌تر ماهیت رابطه‌ی بین متن مبداء و ترجمه‌ی آن است. اگر ترجمه را اساساً عملیاتی فرض کنیم که طی آن معنای واحدهای زبانی در فرآیند برگرداندن زبان‌ها یکسان می‌ماند، آن‌گاه می‌توان حداقل به سه دیدگاه در مورد معنی اشاره کرد، که هر کدام از این سه دیدگاه به دریافت‌های مختلفی از ارزشیابی منتهی می‌شود. از دیدگاه ذهن‌گرایی معنا مفهومی است که در ذهن کاربران زبان وجود دارد و ترجمه‌کاری شمی، تعبیری و تفسیری به حسا ب می‌آید. اگر تصور شود معنی در یک واکنش قابل مشاهده‌ی بیرونی شکل می‌گیرد و از آن حاصل می‌شود آنگاه ارزشیابی ترجمه شامل روش‌های پاسخی ـ محور می‌شود. اگر معنی را حاصل زنجیره‌های طولانی‌تر زبان در هنگام کاربرد تصور کنیم، که هم شامل بافت و هم شرایط فرهنگی و موقعیتی است که واحدهای زبانی را دربرمی‌گیرد، آن‌گاه احتمالاً از رویکرد گفتمانی در ارزشیابی ترجمه استفاده می‌شود.

در این مقاله ابتدا به این سه رویکرد ارزشیابی ترجمه نگاه مختصری می‌اندازم. سپس به معرفی دیدگاه خود در مورد ارزشیابی ترجمه می‌پردازم. و مهم‌تر از همه،  درباره‌ی تمایز مبهم بین توصیف زبانی و ارزیابی اجتماعی، به بحث می‌نشینیم.