مقدمه مترجم (مطالعات ترجمه – جرمی ماندی)

مقدمة مترجم:

مطالعات ترجمه رشته جدیدی است که اندکی بیش از سه دهه از عمر آن می‌گذرد. در واقع می‌توان گفت در دهة 60 میلادی اولین گام‌ها به سوی مطالعات ترجمه برداشته شد و از دهة 70 میلادی رفته رفته شکل اصلی خود را پیدا کرد. از آن زمان به بعد نظریه پردازانی که ترجمه را از دیدگاه‌های مختلف بررسی می‌کردند به تدریج به تدوین اصولی در نظریه‌های خود پرداختند و به غنای این مباحث افزودند تا از این رهگذر بتوانند در عرصه‌های مختلف ترجمه، اصول یاد شده را عملی و کارآمد سازند. اما بنا به دلایلی، از جمله گستردگی و پراکندگی موضوعاتی که در آراء نظریه‌پردازان وجود داشت، جامعیت و جهانشمولی آن‌ها نقض گردیده است. عیب دیگر این نظریه‌ها، نگرش تک بعدی حاکم بر آن‌هاست و این امر سبب می‌شود تا مثلاً در بررسی ترجمه یک متن علمی یا ادبی از چندنظریه استفاده شود. با وجود این، نظریه‌های مطالعات ترجمه را می‌توان در عمل به کار بست.

مطالعات ترجمه، البته در کشور ما نیز، مبحث جدیدی است. در دهة گذشته برخی صاحبنظران با ارائه مقالاتی کوشیدند تا مخاطبان و علاقه‌مندان را با این رشته جدید آشنا سازند. انتشار یکی دو نشریه در این زمینه، اقدامات بعدی و تأثیرگذاری در جهت شناساندن این رشته بوده است. سرانجام، شاید بتوان اذعان کرد که ایجاد رشتة مترجمی زبان در سطح کارشناسی ارشد در دانشگاه‌های کشور موجب شد تا مطالعات ترجمه تقریبا به طور عملی، اما در سطحی محدود، پدیدار شود. وجود پایان نامه های دانشجویان رشتة یاد شده و نیز رشته‌های مشابه و وابسته، مؤید نظرات بالا هستند. با وجود این، بعضی کسان یا با مطالعات ترجمه به منزله یک رشته علمی و دانشگاهی مخالف‌اند و یا به طور کلی آن را نمی‌پذیرند. کسانی حتی مدعی شده‌اند که مطالعات ترجمه و به طور کلی، نظریه‌های ترجمه، نه تنها مطالب مفیدی نیستند، بلکه هیچ نقشی در ترجمه ندارند. این در حالی است که رشته مورد بحث هم اکنون در بسیاری از دانشگاه‌های جهان به طور مستقل تدریس می‌شود و نیز پاره‌ای مؤسسات غیردانشگاهی، آن را در سطح کارشناسی و کارشناسی ارشد اموزش می‌دهند.

کتاب حاضر، شامل نظریه‌های عمده و مهم مطالعات ترجمه است که در آغاز به بیان دیدگاه‌های پیشگامانی مانند سنت اگوستین و سیسرو می‌پردازند (هر چند که آنان را نمی‌توان به معنای دقیق کلمه، «پیشگام» دانست) و سپس تا دوران معاصر پیش می‌اید و نه تنها کاربرد مطالعات ترجمه را در عمل نشان می‌دهد، بلکه به نقد آن‌ها می‌نشیند و نقاط ضعف و قوت هر یک را خاطرنشان می‌سازد. کتاب حاوی نکات بسیار جدید،‌ مهم، و در خور توجه در عرصه ترجمه است و به خواننده دیدگاهی تازه می‌بخشد. به عنوان مثال، وقتی مترجم از زبلان غالب و زبان مغوب، یا زبان استعمارگر و زبان استعمار زده آگاه باشد، ممکن است با نگرشی متفاوت دست به کار ترجمه شود. در ضمن، نظر به این که مطالب به شکلی تحقیقی ارائه شده‌اند به دانشجویان و پژوهشگران ترجمه کمک می‌کند تا مثلا جایگاه و وضعیت ترجمه را در جامعه مشخص نماید.

من تا حد امکان کوشیده‌ام شیوة نگارش ترجمه، روان، قابل فهم و ساده باشد تا خوانندگان به راحتی منظور نویسنده را درک کنند، اما وجود اصطلاحات یا عبارات فنی در بعضی قسمت‌ها و یا اصرار نویسنده به استفاده از نثر پیچیده در پاره‌ای موارد، موجب غامض شدن ترجمه گردیده است. در ترجمة اصطلاحات سعی کرده‌ام تا حد امکان از معادل‌هایی استفاده کنم که استادان و صاحبنظران پیشتر در مقالات خود آورده‌اند. نام اشخاص را نیز به همین روش به فارسی برگردانده‌ام، بدین معنی که آن‌ها را چنان که اهل فن در مقالات و کتاب‌ها نوشته‌اند، آورده‌ام و نام کسانی را که برای اولین مرتبه ذکر شده، با تلفظ زادگاه خود او ارائه نموده‌ام. مثلا، اگر نام Velazquez در زبان انگلیسی ولاسکس، و در زبان اسپانیایی بلاسکس تلفظ می‌شود، گزینة دوم، یعنی بلاسکس را انتخاب کرده‌ام. در ضمن،‌نام اشخاص با حروف انگلیسی ترجیحا در انتهای کتاب و در برابر املای فارسی آن‌ها آورده شده‌اند.

چند قسمت جزئی کتاب را عمدا ترجمه نکرده‌ام، زیرا این کار خواننده را از مقصود نویسنده دور می‌سازد و نیز هیچ تأثیری بر درک و فهم او از متن ندارد. این قسمت‌ها عمدتا شامل جداول یا خانه‌ها هستند و خواننده می‌تواند با ترجمه شخصی خود به بررسی آن‌ها بپردازد.

در پایان، بر خود لازم می‌دانم از سرکار خانم نازنین منصوری (خالقی) تشکر و قدردانی نمایم که جملات و عبارات آلمانی متن حاضر را ترجمه کردند.

باید سپاسگزار زحمات بیدریغ استاد ارجمند، جناب آقای عباس جلالی باشم که با ویرایش این متن، اشتباهات و لغزش‌های مرا زودند و بی‌تردید خطاهای بازمانده، همگی بر عهده مترجم است.

حمید کاشانیان