مقدمه
در فصول 5 و 6 دیدیم که زبان شناسی چگونه از الگوهای ایستا در دهة 1960 به رویکردی تبدیل شد که نخست نظریة اسکوپوس و سپس تحلیل گفتمان و سیاق سخن را دربر گرفت و زبان را به نقش فرهنگی- اجتماعیاش پیوند داد. نظریة چند نظامی واکنش دیگری بود در برابر الگوهای تجویزی ایستا که در دهة 1970 صورت گرفت (بخش 7.1) و آثار ترجمه شده را نظامی تلقی میکند که در نظامهای تاریخی، ادبی و اجتماعی فرهنگی مقصد عمل میکند. اقدام مزبور، حرکتی مهم بود زیرا تا ان زمان آثار ترجمه شده را غالبا به عنوان ترکیبی اقتباسی و درجه دو، کنار میگذاشتند. نظریة چند نظامی تحولاتی در مطالعات ترجمة توصیفی، شاخهای از مطالعات ترجمه، ایجاد نمود که طی بیست سال گذشته نقشی حیاتی و مهم داشته و این که هدفش شناسایی هنجارها و قوانین ترجمه بوده است.
نظریه چندنظامی
نظریة چند نظامی را ایتاماراون زوهر، صاحبنظر اسرائیلی، با عاریت گرفتن آراء صورت گرایان روسی دهة 1920 که دربارة تاریخ نگاری ادبی کار کرده بودند، به منصةظهور رساند (بخش منابع مطالعاتی بیشتر) هر اثر ادبی که در اینجاست به طور جداگانه و تنها بررسی نمیشود، بلکه به عنوان بخشی از نظام ادبی بررسی میگردد که خود این نظام را نظامی از نقشهای ردة ادبی که با سایر ردهها مناسبات مشترک دائمی دارند تعریف میکند (تینژانوف، 72: 71/1972) بدین ترتیب، ادبیات قسمتی از چارچوب تاریخی، ادبی، فرهنگی و اجتماعی است و مفهوم کلیدی همانا مفهوم این نظام است که در آن، پویایی رو به پیشرفت ابدال (mutation) وجود دارد و تلاش میکند جایگاهی عمده در آثار ادبی کسب کند.
توری و مطالعات ترجمهی توصیفی
گیدئون توری همکار اون زوهر در تل آویو بود. توری پس از کار نخستیناش بر روی نظریة چند نظامی دربارة موقعیتهای فرهنگی- اجتماعی که ترجمة آثار بیگانه به زبان عبری را مشخص میکند، به ایجاد نظریة عام ترجمه روی آورد. در فصل 1، تصویر نمودار توری در مورد «نقشه» مطالعات ترجمه اثر هولمز را ملاحظه کردید. توری در کتاب تأثیرگذارش، مطالعات ترجمه توصیفی- و فراتر از آن (توری، 10: 1995) تحول شاخة توصیفی نظاممند این رشته را پیگیری میکند تا آن را به جای مطالعات مستقل و انفرادی که پیش پا افتاده و عادی هستند، قرار دهد:
هنجارهای ترجمه متعلق به چسترمن
مفهوم هنجارها متعلق به توری اساسا بر نقششان به منزله مقولهای توصیفی تأکید دارد تا طرحهای ترجمه را شناسایی کند. با این همه، همان طور که در بخش 7.2.1 دیدیم، حتی این قبیل هنجارهای فرضا غیرتجویزی تأیید یا مخالفت جامعه را به همراه دارند. در ضمن، اندروچسترمن (68: 1997) اظهار میکند که کلیه هنجارها «فشاری تجویزی اعمال میکنند.»
سایر الگوهای مطالعات ترجمه توصیفی
بر اثر تأثیر کار اولین توری و اون زوهر بر نظریة چند نظامی، «انجمن بینالمللی ادبیات تطبیقی» چندین همایش و هم اندیشی راجع به مضمون اثار ترجمهای برگزار نمود. مراکز مهم این انجمن در بلژیک، اسرائیل، و هلند مستقر بود و اولین هم اندیشی ها در لوون (1976) تل آویو (1987) و انت ورپ (1980) برگزار گردید.
خلاصه فصل هفتم
نظریة چند نظامی اون زوهر مطالعة ترجمهها را از تحلیل زبانی ایستای دگرگونیها جدا ساخته و تمام توجهش متوجه تعادل یک به یک است و به بررسی جایگاه اثار ترجمهای به طور کلی در نظامهای ادبی و تاریخی فرهنگ مقصد میپردازد. توری سپس به یک اسلوب شناسی برای مطالعات ترجمة توصیف روی میآورد. چارچوب نظری متن مقصد مدار او در واقع مقایسة زبانی متن مبداء- مقصد، و مسئلة چارچوب فرهنگی متن مقصد را با هم تلفیق میکند. هدف توری آن است که طرحهای رفتار در ترجمه را بشناسد و از این رهگذر، هنجارهای دخیل در فرآیند ترجمه …
میتوانید به فهرست عناوین کتاب مطالعات ترجمه جرمی ماندی برگردید و بقیهی فصول کتاب را ببینید:
