شرایط خاص و محدودیتهایی که در بافت اتحادیهی اروپا وجود دارد. زمینهی گستردهای برای پژوهش مشترک فراهم آورده است. بنا بر سیاست زبانی اتحادیهی اروپا همهی سندهای رسمی به تمام زبانهای رسمی این اتحادیه ترجمه میشود. بنابراین همهی متنها نسخهی اصلی محسوب میشوند (واگنر و دیگران، 2002)، احزاب سیاسی در پارلمان اروپا سندهای مشترکی تنظیم میکنند که به طور موازی تولید یا ترجمه میشوند. در بررسی این متنها نکات زیادی مطرح میشود که از مسائل مورد علاقهی مطالعات ترجمه و تحلیل گفتمان سیاسی هستند. در زیر چند مثال از بیانیههای حزب سوسیالیستهای اروپایی و حزب مردم اروپایی برای انتخابات پارلمان اروپا در سال 1999 در میآوریم و به کمک آنها بعضی از این نکات را روشن میکنیم. در دو مثال اول به استعارههای مفهومی و تحقق آنها در سطح زبانی اشاره میشود.
(13)
“Europa muB mit einer Stimme in der Welt sprechen.
[اروپا باید با یک صدا در جهان حرف بزند.]
We must act as one on the international scene.
[ما باید همچون یک تن در صحنهی بینالمللی ایفای نقش کنیم.]
Nous devons parler d’une seule voix stir la scene internationale.” (EPP Manifesto 1999)
[ما باید با یک صدا در صحنهی بینالمللی حرف بزنیم.]
آنچه در این سه متن به وضوح دیده میشود جنبههای مختلفی از استعارهی مفهومی اروپا به عنوان شخص است. متن آلمانی از Stimme یا صدا حرف میزند (رابطهی مجاز جز به کل)، متن انگلیسی صحنهی تئاتر را ترسیم میکند که شخص در آن بازیگر است. متن فرانسه هر دو جنبه را با هم ترکیب کرده است. مثال بعدی نشان میدهد که استعارهی مفهومی ممکن است در سطوح خاصتر وابسته به فرهنگ باشد، اما در سطح انتزاعی همپوشی فرهنگی داشته باشد (جهانی باشد).
(14)
“Mit der Einfahrung des EURO haben wir einen groBen Schritt nac vorn getan. Der EURO […] Die EVP sieht darin den Beginn ei neuen Projektes, […]
[با معرفی یور و قدم بزرگی به جلو برداشتهایم. فراکسیون حزب خلق اروپا واحد یورو … را آغاز طرحی جدید میداند.]
We have already taken a great step forward towards E integration by introducing the Single Currency. But the euro is […] the foundation stone of what we intend to be a new era, […]-
[ما باید با معرفی پول واحد گام بزرگی برای تحقق اروپای متحد برداشتهایم. اما یورو … سنگ بنای آن چیزی است که ما میخواهیم دوران جدید باشد …]
Nous venous de faire un grand pas vers 1′ integration europeenne avec l’instauration de la monnaie unique. Mais l’euro […] est une etatae sur Lavoie d’une union politique, […] (EPP Manifesto 1999)
[ما با معرفی پول واحد گام بزرگی برای اروپای متحد برمیداریم اما یورو … قدمی در راه اتحاد سیاسی است.]
هر سه متن به یک استعارهی حرکتی اشاره میکنند: سیاست حرکت به سوی یک مقصد است.
(“Schritt nach vorn getan, taken a step forward, fare un pas”)
در متن انگلیسی آغاز یک پروژهی جدید به صورت آغاز فرآیند ساختن استعاره پردازی شده است – foundation stone – در حالی که متن فرانسه استعارهی حرکت را ادامه میدهد (“une etapesur la voie”) و متن آلمانی از یک اصطلاح کلیتر استفاده میکند (“Beginn”)
تمام این اصطلاحات مختلف را میتوان تحقق استعارهی مفهومی انتزاعیتر پیشرفت برابر است با رشد تلقی کرد.
از این رو، تحلیل ترجمهها به یافتن استعارههای جهانی، استعارههای فرهنگی هم پوش یا استعارههای خاص هر فرهنگ در حوزهی گفتمان سیاسی کمک میکند. ترکیب دانش تخصصی مطالعات ترجمه و تحلیل گفتمان سیاسی میتواند در توضیح تفاتوهای مشاهده شدهی دیگر نیز سودمند باشد، مثلاً انتخابهای مختلف واژگانی و موارد حذف واژگان که ممکن است به ارزشهای ایدئولوژیک و اجتماعی/ فرهنگی اشاره داشته باشد. در مثال زیر نسخهی انگلیسی به رقابت احزاب چپ و راست اشاره میکند. اما نسخهی آلمانی به شکلی بسیار روشمند از برچسبهای ایدئولوژیک اجتناب میکند.
(15)
- «In this election the parties of the Left challenge those of the Right on two fronts. […]We reject the posture of the Right […] reject the short-sighted focus of the Right on narrow national interest […]« (PES Manifesto 1999)
[در این انتخابات احزاب جناح چپ در دو جبهه حزاب جناح راست را به چالش میکشند … ما موضع جناح راست را رد میکنیم… ما تمرکز کوتهبینانهی جناح رسات را بر منافع محدود ملی رد میکنم…]
- «Bei dieserWahl werden die sozialdemokratischen sozialistischen Parteien sich besonders in zwei Bereichen mit Politik der Konservativen auseinander zu e setzen haben. […] wir lehnen es ab […] wir lehnen die kurzsichtige Ausrichtung aul nationale Interessen ab […]
[با این انتخابات، احزاب سوسیال دمکرات و سوسیالیست به ویژه در دو حوزه وارد بحث سیاسی با محافظهکاران خواهند شد. در راستای منافع ملی را رد میکنیم.]
ترجمهی تحتاللفظی از آلمانی به انگلیسی:
[In this election the Social-Democratic and Socialist parties will have to challenge the policies of the Conservatives especially in two areas. […] we reject […] we reject the short-sighted focus on narrow national interest […]
[در این انتخابات احزاب سوسیال دموکرات و سوسیالیست باید سیاستهای محافظهکاران را به خصوص در دو حوزه به چالش بکشند. ما رد میکنیم … ما تمرکز کوتهبینانه بر منافع محدود ملی را رد میکنیم.]
مفاهیم بینامتنیت، بیناگفتمانی، و نظم گفتمان که در آثار مربوط به تحلیل گفتمان سیاسی و تحلیل گفتمان انتقادی از اهمیت برخوردارند، برای توصیف این اختلافها مناسب هستند. هدف تحلیل گفتمان سیاسی و تحلیل گفتمان انتقادی آشکارسازی رابطهی میانجیگیری شده بین ویژگیهای متن از یک سو و ساختارها و فرآیندهای اجتماعی ـ سیاسی و اجتماعی ـ فرهنگی از سوی دیگر است. نظریههای پسامدر نیستیِ مطالعات ترجمه نیز ویژگیهای متنی را به شرایط اجتماعی مرتبط میدانند. با اینحال، مفهوم نظم گفتمان هنوز در نظریههای مطالعات ترجمه نقش چندان مهمی ایفا نکرده است. ابزار تحلیلی در دو رویکردِ تحلیل گفتمان انتقادی و تحلیل گفتمان سیاسی همچنین این امکان را فراهم میآورد که «تعبیرهای مخلتفی از خوانشهای مختلف عمل اجتماعی» نمایش داده شود (فرکلاف و ووداک 279: 1997). از زاویهی میان ـ فرهنگی، عملهای اجتماعی مختلف ممکن است نتیجهی خوانشهای مختلف از یک متن و ترجمهی آن باشد. چنین خوانشهای خاص فرهنگ و خاص ایدئولوژی را نظم گفتمان تعیین میکند. بنابراین مفاهم بینامتنیت و نظم گفتمان برای ارزشیابی و نقد ترجمه نیز سودمند هستند. یعنی آنچه در نظر اول (یا از دیدگاه زبانشناسی یا دیدگاه خاص متن) «اشتباه ترجمهای» یا «جاافتادگی» در ترجمه به نظر میرسد، در واقع ساختارها، فرآیندها، هنجارها و محدودیتهای اجتماعی ـ سیاسی مشخصی را برجسته میکند که ترجمهها تحت آنها تولید (و دریافت) میشوند. بنابراین «نقد» ترجمه به آشکار کردن و «نقدکردن» رفتارها و روابط اجتماعی ـ سیاسی کمک میکند…
بخش چهارم: حوزه تعامل
بخش بعدی: تحلیل فرآیند
میتوانید به صفحه ی اصلی کتاب برگردید و به کل فهرست کتاب نگاهی بیاندازید.
