رویکردهای تحلیل گفتمان و سیاق سخن که در این فصل شرح داده شدند، بر پایة الگوی زبان شناسی نقشمند منظم هالیدی قرار دارد که انتخابهای زبانی ریزسطح را به نقش ارتباطی متن و نیز به معنی اجتماعی- فرهنگیای که در پس آن قرار دارد، پیوند میدهد. الگوی تحلیل سیاق سخن هاوس (1997 و 1977) بدان جهت طرح شده تا زوج متن مبداء- مقصد را برای متغیرهای واسته به موقعیت و سنخ و نقش و زبان انها، مقایسه کند، و روش ترجمة مورد استفاده (مخفی یا علنی) و نیز «خطاهای» ترجمه را شناسایی کند. الگوی یاد شده را به علت زبان منفی «علمی» و نامفهومی که دارد، مورد انتقاد قرار دادهاند. با وجود این، الگوی مذکور به طور نظاممند شیوة آشکار ساختن برخی از ملاحظات مهم را برای مترجم فراهم می سازد.
آثار بیکر (1992)، هتیم و میسون (1997 و 1990) انواع آراء مختلف منظورشناسی و زبان شناسی اجتماعی را یک جا گرد میاورند که برای ترجمه و تحلیل ترجمه، مناسب هستند. تحلیل بیکر خصوصا برای توجه به ساختارهای مضمونی و انسجام زبانی متن، بسیار مفید است. هتیم و میسون که ضمنا با الگوی هالیدی کار میکنند، پا را از تحلیل سیاق سخن هاوس فراتر میگذارند و به این مسئله میپردازند که چگونه روابط اجتماعی و حدود اختیارات (power) به ترجمه پیوند میخورد و پذیرفته قرار گرفتهاند، باز هم گسترش بیشتری یافتهاند. نخست در فصل 7 به سایر نظریهها نگاهی میاندازیم که میکوشند ترجمه را دریافت اجتماعی- فرهنگیاش قرار دهند.
منابع مطالعاتی بیشتر
برای آشنایی بیشتر با آثار زبان شناسی نقشمند منظم به اگینز (1994) و تامسون (1995) مراجعه کنید. کتاب هالیدی (1994) روایتی مشروح، اما بسیار پیچیده و غامض است. اثر لیچ و شورت (1981) الگوی کاربردی مشهوری است برای الگوی تحلیل نثر ادبی. ضمنا، برای کسب اطلاعاتی در مورد الگوی مربوط به تحلیل دیدگاه های وابستة دستوری، تعدی و روایی متن به کتاب سیمسون (1993) مراجعه کنید. برای اطلاع از انسجام زبانی، به اثر هالیدی و حسن (1976) نگاه کنید. در مورد انتقادات مربوط به تحلیل سیاق سخن هاوس، به گوت (9- 46: 1991) مراجعه نمایید و برای اطلاع از ارزیابی متعادلتر، اثر فوسیت (40- 80: 1997) را ببینید. دربارة تحلیل گفتمان که بر پایة زبان خاصی باشد، به اثار دلیسل (برای زبانهای انگلیسی و فرانسوی، 1982) و تایلور (برای زبانهای انگلیسی و ایتالیایی، 1990) و استاینر و راخ (برای زبانهای انگلیسی و آلمانی، 1995) مراجعه کنید. کتاب «ترجمه کردن و ترجمه» اثر بل (1995۹ آشکارا خلاصهای از الگوی نقشمند منظم را به دست میدهد که اشاره کمتری به ترجمه دارد. برای اطلاع از تحلیل ساختار مضمونی حاصل از دیدگاه جملة نقشمند به انکویست (1978) و فیرباس (1992 و 1986) نگاه کنید. دربارة منظور شناسی، آثار لیچ (1983) و له وینسون (1983) را ببینید. همچنین، به آثار آوستین (1982) و گرایس (1975) رجوع کنید، در مورد زبان به مثابه نشانه شناختی اجتماعی، به هالیدی (1978) مراجعه کنید.
نکات بحث و تحقیق:
1- بر خلاف تحلیل علمی (زبان شناسی) مدار، قضاوت ارزشمدارانه نهایتا ضاوتی علمی نیست، بلکه بازتاب موضع اجتماعی، سیاسی، اخلاقی، معنوی یا فردی است (هاوس 116: 1997) شما تا چه حد با این گفته موافق هستید و این گفته دارای چه معنی ضمنی برای ارزیابی ترجمه میباشد؟
2- با استفاده از الگوی هاوس، تحلیل سیاق سخن را درباره یک جفت متن مبداء- مقصد انجام دهید. چه تفاوتهایی در نقش متن وجود دارند؟ چه «ناهمخوانیها» یا خطاهایی در این تحلیل وجود دارند؟ آیا این ترجمه علنی است یا مخفی؟ چه چیزهایی ممکن است علت تفاوتهایی باشند که مورد توجه شما قرار گرفتهاند؟ الگوی هاوس برای درک فرآیندی که متن مقصد را تولید کرده، تا چه حد میتواند مفید باشد؟
3- متن مندرج در خانه 6.4 قسمتی از سخنان سرلئون بریتان، نایب رئیس کمیسیون اروپا در پارلمان اروپا در استراسبورک در 3 مه 1999 میباشد. پس از مطالعه اثر پیشنهادی مربوطه، از این متن یک تحلیل هالیدیگرا انجام دهید که (آ) بر ساختارهای مضمونی و اطلاعاتی، و (ب) بر طرحهای منسجم تأکید داشته باشد.
خانه 6.4.
Let me now turn to bananas.The Commission decided last week-with the consent of the Council of Ministers-not to appeal on either the substance Of the issue or the so-called systemic question, but we do intend to pursue the latter issue, the systemic issue, in the panel which you brought against Section3010f the US Trade Act. We also intend to pursue it in the dispute settlement understanding review and if necessary in the next trade round. on the substance of the issue, our intention now is to change Our regime in order to comply with the WTO t World Trade Organization] panel ruling. I belive that everybody has agreed that Our Objective has to be conformity with the WTO. But this will not be easy. We intend to consult extensively with all the main players with the objective of achieving a system which will not be threatened by further WTO Challenges. I discussed this issue in Washington two weeks ago with the US agriculture secretary among others. My meetings were followed by discussions at official level. Subsequently, the Council asked the Commission to put forward proposals for amending the banana regime by the end of May in the light of further contracts with the US and other parties principally concerned. |
فکر میکنید این تحلیل تا چه حد میتواند برای مترجم مفید باشد؟ یکی از انتقادهای وارد بر الگوی هالیدی آن است که این الگو متمایل به زبان انگلیسی است. سعی کنید متن یاد شده را به زبان مادریتان یا به یک زبان بیگانه دیگر ترجمه کنید این تحلیل زبانی تا چه حد میتواند برای زبان مقصد مورد نظر شما قابل استفاده باشد؟ ترجمههای رسمی این سخنان در شبکة جهانی پارلمان اروپا (http://www2.europarl.eu.int/omk/omnsapir/so/debats) در دسترس هستند. چگونگی انسجام زبانی و ساختار مضمونی را که مترجمان مورد بحث قرار دادهاند، مقایسه کنید.
4- «اندرزهای گرایس بر حسب ظاهر مفاهیمی را به طور مستقیم بیان میکنند که این مفاهیم در عالم انگلیسی زبانان ارزشمند تشخیص داده شدهاند. مفاهیمی مانند اصالت، ایجاز، و ربط» (بیکر، 237: 1992) اندرزهای گرایس را در ارتباط با زبانهایی که سر و کار دارید. در نظر بگیرید. چه نمونههایی از اندرزهای مختلف میتوانید پیدا کنید؟ مترجم چگونه میتواند هر تفاوت را مورد بررسی قرار دهد؟
5- آنچه را بیکر و بلوم کولکا در مورد انسجام زبانی و انسجام کنشی گفتهاند. دنبال کنید. چه نمونههایی در میتوانید در زبان خودتان پیدا کنید تا از این نکته دفاع کنند که تصریح روابط منسجم، یک مشخصة جهانی ترجمه محسوب میشود؟ مترجمان چگونه از عهدة متون ادبی و سایر متون بر میآیند که عمدا فاقد انسجام کنشی یا انسجام زبانی متداول هستند؟
6- مطالعة موردی کتاب مترجم، رابط است. نوشته هتیم و میسون را بخوانید. تا چه حد با ندهای ونوتی (بخش 6.5) مبنی بر این که این الگوهای زبان شناسی مدار در واقع محافظه کارانه هستند، موافقید؟
7- مطالعه موردی 2، بحثی است راجع به فیلم فرانسوی «تنفر» خصوصا دربارة مشکل نشانهشناسی گویش اجتماعی و مشکلات ترجمه زبان مقصد شما چگونه از عهدة ترجمه این فیلم بر میآید؟ نمونههایی از سایر فیلم ها و رمانهایی پیدا کنید که حاوی لهجه یا گویش اجتماعی هستند. آیا برای روشی که موارد مذکور ترجمه می شوند. طرحی وجود دارد؟ این مسئله در مورد گفتار متونی که درگیر فرآیند ترجمه هستند. به چه چیزی اشاره دارد؟
میتوانید به فصل ششم مراجعه کنید و بقیهی قسمتهای آن را ببینید و انتخاب کنید:
کتاب مطالعات ترجمه – جرمی ماندی
میتوانید به فهرست عناوین کتاب مطالعات ترجمه جرمی ماندی برگردید و بقیهی فصول کتاب را ببینید:
کتاب مطالعات ترجمه – جرمی ماندی
