تحقیق میان رشتهای اخیر مستلزم آن بوده که روشهای زبانی تحلیل اثار را با دیدگاهی فرهنگی ترکیب کند تا مطالعه و بررسی محیط اجتماعی و ایدئولوژیکی که این تبادل را تعیین میکند، ممکن و عملی شود. مطالعه ترجمه گفتار اواخواهری (هاروی، 2000/ 1998) از کیت هاروی، مثالی از مورد فوق است.
هاروی از نظریه تماس در تمرین زبان و از رفتار مودبانه کمک میگیرد تا گفتمان اواخواهری همجنسبازان را در متون انگلیسی و فرانسوی، و نیز در ترجمهها بررسی کند.
نظریه تماس را هاروی مورد استفاده قرار میدهد تا روش گفتمانی را بیازماید که مردان و زنان همچنس باز در گفتمان مناسب غیرهمجنس بازی (و همجنس بازی هراسی) (homophobic) رایجشان اعمال میکنند و اغلب طرحهای زبانی را از اجتماعات مختلف میگیرند. بدین ترتیب،هاروی استعمال کلام زنانه و لحن بِل جنوبی (مانند، oh, my! Adorable و غیره) و الفاظ فرانسوی (ma be be, commeca) و آمیزهای از سیاق سخن رسمی و غیررسمی شخصیتهای همجنس باز در کتاب فرشتگان در آمریکا اثر تونی کاشنر را شرح میدهد. این شخصیتها، نمونه بارز گفتار اواخواهرانه در زبان انگلیسی هستند. هاروی خاطرنشان میکند که زبان فرانسوی اواخواهری در «بازی» زبانی مشابهی، تمایل دارد از لغات و عبارت انگلیسی استفاده کند.
هاروی همچنین از نظریة منظورشناختی رفتار مودبانه (براون و لوینسون، 1987) و مفهوم تظاهر به چهرةتهدیدآمیز کمک میگیرد تا گفتار اواخواهری را تحلیل کند. او این گفتار را چهرة تهدیدآمیز توصیف میکند، چون این گفتار صراتا وحدت و همبستگی را ایجاب میکند (بدین ترتیب بر مخاطب تحمیل میشود) و چون از اهانت و استهزاء استفاده مینماید (بدین ترتیب، بر تصوری که مخاطب از خود دارد، حمله میکند) به دلیل عدم آگاهی مترجم از چنین راهبردهایی، ممکن است دگرگونیهایی در ترجمه به وجود آیند. مثالی که هاروی از رمانی اثر ریچارد کاموس ذکر کرده، نشانگر متن مقصدی است که با مبالغه در عمل چهرة تهدیدآمیز، بیش از اندازه بر رفتار و گفتار اواخواهری شخصیتها تأکید میکند:
Tiens, Renaud, mais vous vous devergondez! : متن مبداء
[Hey, Renaud, but you are getting into bad ways : ترجمة تحتاللفظی]
Hey, Renaud, you whore! : متن مقصد
لغت رسمی dcvergondez به لغت اهانت آمیز و عامیانه whore ترجمه شده، گو این که نمونة بارز گفتار اواخواهری است.
نکته مهم آن است که هاروی مشخصههای زبانی اواخواهری را از طریق نظریة همجنس بازی (queer theory) به هویت فرهنگی ربط میدهد. بدین ترتیب، این تلقی وجود دارد که همجنس بازی نه فقط در معرض تهدید ارزشهای ناسازگار و تفکر نهادهای «غیرهمجنسباز» قرار دارد، بلکه این گمان را به ذهن متبادر میسازد که به وسیلة جنبة کرداریش، جامعة همجنس بازان و هویت این جامعه را نیز آشکار مینماید.
هاروی در تحلیل ترجمة گفتار اواخواهری گزیدهای از دو رمان، مباحث فرهنگی و زبانی گوناگونی را یک جا جمع میکند. اولین رمان، ترجمه فرانسوی «شهر و پشتیبان» اثر گور ویدال است. در این ترجمه فرانسوی، تغییرات متنی و واژگانی چشمگیری وجود دارند:
لغت موهن tante/s(aunt/s) هم به جای لغت موهن pansies و هم به جای لغت مثبتتر queen به کار رفته است.
عبارت to be gay به عبارت موهن (to be of it/ them) en etre ترجمه شده و هویت همجنس بازی را پنهان ساخته است.
ترکیبات گفتارهای همجنس بازانه مانند perfect weakness و screaming pansies نه ترجمه شدهاند (faible[= weakness]) و نه به ترکیبی منفی (voyantes [= showy]) برگردانده شدهاند.
بنابراین، نشانههای هویت همجنس بازانه به طور کلی در متن مقصد ناپدید شده و یا به طور موهن ساخته می شوند. هاروی این یافتهها را به مسائل فرهنگ مقصد ربط، و توضیح میدهد که مثلا کتمان برچسب همجنس باز در ترجمه نشان میدهد که چگونه «بیشتر مردم فرانسه رغبت چندانی به پذیرش این موضوع ندارند که از مقولات هویتی میشود به عنوان سکوی پرشی برای اقدام های سیاسی بهره جست، ضمن این که در فرانسه کنونی،همجنس باز (مذکر) تندرویی که نظریه پردازی نماید، تقریبا وجود ندارد.»
دومین گزیده که مورد تحلیل هاروی قرار گرفت، برگرفته از ترجمة انگلیسی- آمریکایی رمانی است از تونی دوور، نویسندة فرانسوی. هاروی در این گزیده نشان میدهد که افزودهها و انتخابهای واژگانی مترجم چگونه برخی از گفتارهای اواخواهرانه را آشکارتر و پررنگتر نموده و صحنهای شاد را به صحنة اغفال و فریب خوردگی تبدیل نموده است. هاروی معقتد است که علت این راهبرد ترجمه شاید ناشی از فشارهای اقتصادی ناشران آمرکایی باشد که از آثار همجنس بازانه حمایت میکردند، و همچنین حاصل محیط (خرده) فرهنگی در آمریکا باشد که این کتاب در آنجا نسبت به فرانسه با استقبال بیشتری روبرو گردید.
مطلب بعدی : بحث راجع به رویکردهای میانرشتهای
میتوانید به ابتدای فصل یازدهم بروید و قسمتهای مختلف آن را ببینید و انتخاب کنید:
میتوانید به فهرست عناوین کتاب مطالعات ترجمه جرمی ماندی برگردید و بقیهی فصول کتاب را ببینید:
