فصل چهارم کتاب مقدمهای بر مطالعات ترجمه
دیدگاههای مربوط به ارزیابی ترجمه
از کجا میدانیم که یک ترجمه خوب است؟ ارزیابی ترجمه همواره از طرف عالمان و همچنین مردم عادی مورد نظر بوده است: یعنی لغتشناسان و فلاسفه خبرنگاران، شعرا، و تمامی اقشار مردم عادی مورد نظر بوده است: یعنی لغتشان و فلاسفه، خبرنگاران، شعرا، و تمامی اقشار مردم عادی نظراتشان را در مورد اینکه چه چیزی ترجمه را تبدیل به ترجمة خوب میکند، بیان کردهاند.
دیدگاههای برداشت گرایانه و ذهنی در ترجمه
کیفیت ترجمه و برداشت گرایی
تأملات برداشت گرایانه راجع به کیفیت ترجمه را اغلب بر حسب عباراتی مانند «وفاداری به متن اصلی»، «ابقای حال و هوا، رنگ و بو، و آب و رنگ محلی» تعریف میکنند. این گونه دیدگاهها ممکن است بر روی «جریان طبیعی یک ترجمه» یا «لذت و شادی خواننده» تأکید داشته باشند. این گونه داوریهای ذهنی براساس دو نوع ملاک خیلی متفاوت قرار دارند: از یک سو تا چه حدی یک ترجمه آنچه را که نویسندة اصلی میخواسته منتقل کند، برآورده میسازد؛ و از سوی دیگر، تا چه حدی ترجمه برای خواننده معنای مؤثر را القا میکند. پس باور بر این است که کیفیتترجمه بستگی به میزانی دارد که تا آن حد مترجم ذاتاً با آنچه مؤلف مدنظر داشته است سازگار بوده است، و اینکه چگونه خواننده ممکن است ترجمه را تفسیر کند.
دیدگاههای رفتاری پاسخ بنیاد در ترجمه
یافتن راه معتبرتر
هدف طرفداران این دیدگاهها، یافتن راههای معتبرتر و اثباتپذیرتری است در راستای تعیین این که چه وقت و چرا یک ترجمه خوب است. این افراد تحت تأثیر نحلة روان شناختی رفتارگرایی هستند. دیدگاههای رفتاری پاسخ بنیاد در ارزیابی ترجمه به ویژه با اثر پیشرو یوجین نایدا در ترجمه، و ایدة او مبنی بر استفاده از عکسالعملهای گیرندگان یک اثرِ ترجمه شده به منزلة اساس اصلی ارزیابی ترجمه، تداعی میشوند.یاف
دیدگاههای مرتبط با متن مقصد در ترجمه
رویکرد ادبی- توصیفی به متن ترجمه
در رویکرد ادبی- توصیفی به ترجمه، کیفیت متن ترجمه شده بر حسب این موضوع ارزیابی میشود که متن ترجمه شده چگونه در نظام ادبیات و فرهنگ مقصد عمل میکند. در این آزمون این فرایند انجام میشود: اول اینکه متن ترجمه شده بدون ارجاع به چگونگی حادث شدن آن مورد نقد قرار میگیرد، سپس تحلیلی از راهحلهای خاص مربوط به مشکلات ترجمه در راستای این نکته که ترجمه در واقع به نظام فرهنگ مقصد «وارد شده است» صورت میگیرد. ولی چنین راه حلهایی خود نوعی از مقایسة دو متن را با یکدیگر میطلبد. اما چنین مقایسهای از کل نمونههای متنی به صورت نظاممند صورت نمیگیرد و شاد نتوان به این صورتِ نظاممند مقایسهای انجام داد. ا
دیدگاههای مبتنی بر تطبیق و مقایسهی متون اصلی با متون ترجمه شده
استفاده از طرح هالیدی برای ارزیابی ترجمه
در فصل سوم به بررسی طرحی تحلیلی پرداختیم که از طریق آن ماهیت ارتباط تعادل بین متن اصلی و متن ترجمه شده را میتوان برقرار کرد و آن همانا مقولات سیاق سخن هالیدی مشتمل از «زمینۀ بحث»، «فحوای متن»، و «شیوۀ بیان» برای تحلیل مقایسهای متون اصلی و ترجمه شده بود. از این طرح نیز میتوان به طور سودمندی برای ارزیابی ترجمهها بهره جست. به نمونهای از چگونگی انجام این کار در زیر نگاهی میاندازیم.
تحلیل زبانشناختی در مقابل داوری اجتماعی (در دنیای ترجمه)
تفاوت بین تحلیل و داوری در ارزیابی ترجمه
در ارزیابی ترجمه، مهم است تا از تفاوت بین تحلیل (زبان شناختی) و داوری (اجتماعی) آگاه باشیم. این بدان معنی است که نیاز است تمایزی بین توصیف و توضیح ویژگیهای زبان شناختی متن اصلی و مقایسۀ آنها با ویژگیهای مرتبط متن ترجمه شده از یک سو، و داوری در مورد «چقدر یک ترجمه خوب است» از سوی دیگر، ایجاد کنیم. به جای در نظر گرفتن مقولات روان شناختی پیچیده از قبیل شم، احساسات، و باورهای گیرندگان یک ترجمه یا تأثیر ترجمه بر روی خواننده (که آن هم مبهم است) به عنوان شالودهای برای ارزیابی ترجمه، رویکرد مطرح شده در طرح بالا تأکید بر روی متن، چگونگی درک آن در مقام ژانر، و چگونگی عملکرد کاربرد شناختی آن دارد. ولی چنین رویکردی نمیتواند به صورت غایی ارزیاب را قادر سازد تا داویهایی نسبت به «خوب» یا «بد» بودن ترجمه بکند.
خلاصه فصل چهارم مطالعات ترجمه
جمعبندی دیدگاههای مربوط به ارزیابی ترجمه
ارزیابی ترجمه بسته به رویکردهای خاص در ترجمه صورت میگیرد رویکردهای متفاوت به ترجمه و به مفهوم اصلی تعادل (که در فصلهای قبل این کتاب بدانها پرداختیم) منعکس ننده رویکردها متفاوت به ارزیابی ترجمه است که در این فصل مورد بررسی قرار گرفت. دیدگاه ذهنی و بیپایه مربوط به ارزیابی ترجمه که تأکید بر روی فرایند تفسیر در ترجمه دارند؛ دیدگاه رفتاری پاسخ بنیاد و دیدگاههای مرتبط با متن مقصد در باب ارزیابی ترجمه در تطابق با رویکردهایی هستند که بر روی متغیرهای فردی، اجتماعی، فرهنگی، و ایدئولوژیکی موجود در تفسیر متن دخیلند؛ دیدگاههای زبان شناختی ترجمه که تأکید بر روی متن اصلی دارند بسیار مرتبط با چهارچوب تحلیل برای تحلیل متن، مقایسه و ارزیابی ارائه شده در این فصل هستند. این رویکرد تحلیلی تقابلیِ بین متنی را با محدودیتهای متنی با هم میآمیزد. این نوع رویکرد، هنجارها و توقعات فرهنگی را از طریق مفهوم صافی فرهنگی مدنظر قرار میدهد که میتوانند در ترجمۀ نهان مورد استفاده قرار بگیرند.
در ارزیابی ترجمه اهمیت دارد تا تمایزی بین تحلیل، توصیف و توضیح از یک سو، و داوریِ ارزشها، سوالات اجتماعی مربوط به مناسب بودن، و ترجیح و رجحان فردی از سوی دیگر قایل شد. هر دو این اجزاء، در ارزیابی ترجمه به طور ضمنی قرار دارند، ولی مورد دوم بدون وجود اولی، موجودیت نخواهد داشت. داوری کردن آسان است، ولی درک نحوۀ انجام دادن آن چندان هم آسان نیست.
شما در حال مطالعه فصل چهارم از بخش اول کتاب «مقدمهای بر مطالعات ترجمه» می باشید. میتوانید به بخش اول کتاب برگردید و بقیهی فصول این بخش را ببینید:
https://tehrantarjomeh.com/بخش-اول-کتاب-مطالعات-ترجمه-بررسی
میتوانید به فهرست کتاب مقدمهای بر مطالعات ترجمه برگردید و بقیهی بخش ها را ببینید و بقیه قسمتها را مطالعه کنید:
https://tehrantarjomeh.com/%da%a9%d8%aa%d8%a7%d8%a8-%d9%85%d9%82%d8%af%d9%85%d9%87%e2%80%8c%d8%a7%db%8c-%d8%a8%d8%b1-%d9%85%d8%b7%d8%a7%d9%84%d8%b9%d8%a7%d8%aa-%d8%b2%d8%a8%d8%a7%d9%86-%d9%88-%d8%aa%d8%b1%d8%ac%d9%85%d9%87/
