تأملات برداشت گرایانه راجع به کیفیت ترجمه را اغلب بر حسب عباراتی مانند «وفاداری به متن اصلی»، «ابقای حال و هوا، رنگ و بو، و آب و رنگ محلی» تعریف میکنند. این گونه دیدگاهها ممکن است بر روی «جریان طبیعی یک ترجمه» یا «لذت و شادی خواننده» تأکید داشته باشند.
این گونه داوریهای ذهنی براساس دو نوع ملاک خیلی متفاوت قرار دارند: از یک سو تا چه حدی یک ترجمه آنچه را که نویسنده اصلی میخواسته منتقل کند، برآورده میسازد؛ و از سوی دیگر، تا چه حدی ترجمه برای خواننده معنای مؤثر را القا میکند. پس باور بر این است که کیفیت ترجمه بستگی به میزانی دارد که تا آن حد مترجم ذاتاً با آنچه مؤلف مدنظر داشته است سازگار بوده است، و اینکه چگونه خواننده ممکن است ترجمه را تفسیر کند.
کیفیت ترجمه بسته به چیست؟
گرایش این رویکرد ذهنی، ارزیابی نمونههای منفرد ترجمه به صورت کم و بیش تصادفی است تا ببینند که چگونه «راه حلهای بهینه» خلق الساعه و موقتی به کار گرفته شدهاند. رسیدن به ملاکهای ذهنیتر برای کیفیت ترجمه بیفایده است چون چنین گفته میشود که ارزش یک ترجمه عمدتا بستگی به استعداد فرد مترجم دارد.
جای تعجب نیست که چنین رویکرد برداشت گرایانهای در ارزیابی ترجمه منتج به مجموعه نسبتاً آشفتهای (اگر نگوییم متضاد) میشود که باید برآورده شود تا به یک ترجمه خوب دست یافت.
کیفیت مهم است یا حفظ کلمه به کلمه اثر؟
برای مثال، مقتضیات متضاد زیر، باعث ایجاد آشفتگی بیشتری در مقایسه با ملاکهای معتبر برای ارزیابی کیفیت ترجمه (translation quality assessment) میشود:
1- ترجمه باید، ترجمه کلمه به کلمه از متن اصلی باشد.
2- ترجمه باید ایدههای متن اصلی را ارائه دهد.
3- ترجمه باید بوی اثر اصلی را بدهد.
4- ترجمه باید بوی ترجمه بدهد.
5- ترجمه باید منعکس کننده سبک متن اصلی باشد.
6- ترجمه باید منعکس کننده سبک مترجم باشد.
7- ترجمه باید بوی نوشته معاصر اثر اصلی را بدهد.
8- ترجمه باید بوی نوشته معاصر ترجمه را بدهد.
از این فهرست میتوان مشاهده کرد که به نظر میرسد تنشی اصولی بین اینکه کدام متن نقش غالب را دارد- یعنی متن اصلی یا متن ترجمه شده- وجود دارد و همچنین مقتضیات مربوط به کیفیت ترجمه بین این دو بینهایت در حرکت هستند و مدام تغییر میکنند. این مقتضیات را آشکارا نمیتوان به سادگی با هم تطبیق داد، و آنها نمیتوانند به عنوان خط مشیهای مفیدی برای ارزیابان ترجم عمل کنند.
در مقایسه با این رویکردهای ذهنی در ارزیابی ترجمه، کوششهای گوناگونی انجام شده تا روشهای «علمی»تری به کار گرفته شود.
