مثال زیر یک سند سیاستگذاری است متن “Way/ Die Neue Mitte Purope: The Third” را تونی بلر، رهبر حزب کارگر انگلستان، گردهارد شرودر، رهبر حزب سوسیال دموکرات المان، در 8 ژوئن 1999 به طور رسمی در لندن به دو زبان انگلیسی و آلمانی ارائه کردند. هر دو متن همزمان و به عنوان نسخههای مشابه در اختیار عموم قرار گرفت. سند مذکور دربارهی مدرن کردن سوسیال دموکراسی است و عملکرد ن بسیج اعضای حزب برای به مرحلهی به عمل در آوردن این کار است.
ایدهی این سند از سیاستگذاری مشترک درون حزب سوسیال دموکرات بیرون آمد. طرف آلمانی پیشنویسی تهیه کرد که بخشهای بیشتری از آن به زبان آلمانی و فقط بعضی از قسمتهای آن به زبان انگلیسی نوشته شده بود (مثلا قسمتهایی که به تحولات بریتانیا مربوط میشد)براساس این پیشنویس،متن کامل سند را بعداً باید برگردانده میشد، در مراحل بازبینی بعدی تمام قسمتهایی که هر یک از دو طرف تصحیح و اضافه میکردند به زبان دیگر ترجمه میشدند، به این معنی که نسخهی انگلیسی و نسخهی آلمانی به طور متناوب متن مبداء و متن مقصد تلقی میشدند. تمام فرآیند تولید متن را گروه کوچکی ازمقامهای سیاسی به ریاست پیتر مندلسون، وزیر تجارت وقت بریتانیا، و در مرحلهی آخر بودو هومباخ، رئیس وقت کاخ صدارت عظمی و یکی از مشاوران نزدیک شرودر، انجام دادند.
این سند در آلما«، به خصوص در حزب سوسیال دموکرات و اتحادیهی کارگری، سر و صدایی به پا کرد اما در انگلستان مورد توجه قرار نگرفت. اگر پروفایلی متنی این دو نسخه را مقایسه کنیم، واکنشهایی که در آلمان به نسخهی آلمانی شد، قابل توجیه میشود (برای جزییات بیشتر رجوع کنید به شفنر 2003)، در اینجا به دو مثال بسنده میکنیم. سند فوق از «نقش نوین یک دولت فعال» در مسائل مربوط به صنعت، اتحادیههای تجاری و مرد دفاع میکند. در این نقش تازه دولت آزادی عمل و انعطافپذیری بیشتری در اقتصاد و تجارت به مردم میدهد و مسئولیت فراهم آوردن رفاه اجتماعی برای افراد راکنار میگذارد. در دو قسمت زیر، دو متن انگلیسی و آلمانی با هم کمی تفاوت دارند که نشان دهندهی درک متفاوت و سنتهای ایدئولوژیکی مختلف در بریتانیا و آلمان است.
(10)
- «Our countries have different traditions in dealings between state, industry, trade unions and social groups, but we share a conviction that traditional conflicts at the workplace must be overcome. This, above all, means rekindling a spirit of community and solidarity, strengthening partnership and dialogue between all groups in society and developing a new consensus for change and reform.We want all groups in society to share our joint commitment to the new directions set out in this Declaration.”
[کشورهای ما در روابط دولت، صنایع، اتحادیههای کارگری و گروههای اجتماعی، از سنتهای مختلفی پیروی میکنند. اما در این مورد اتفاق نظر داریم که باید بر مجادلههای سنتی در محل کار غلبه کنیم. لازمهی این کار در درجهی اول بازسازی روحیهی اجتماعی و همبستگی است. تا از این طریق مشارکت و گفتوگو در میان تمام گروههای جامعه تقویت گردد و توافق تازهای برای دستیابی به تغییر و اصلاحات حاصل شود. ما از همهی گروههای جامعه میخواهیم در تعهد مشترکمان به دستورالعملهای تشریحشده در این بیانیه، ما را همراهی کنند.]
- «Unsere Staaten haben unterschiedliche Traditionen im Umgang PI zwischen Staat, Industrie, Gewerkschaften und gesellschaftlichen 1I Gruppen, aber wir alle teilen die Uberzeugung, daB die traditionellen Konflikte am Arbeitsplatz tiberwunden werden miissen. DazugehOrt vor allem, die Bereitschaft und die Fahigkeit der Gesellschaft zum Dialog und zum Konsens wieder neu zu gewinnen and zustarken.Wir wollen alien Gruppen ein Angebot unterbreiten, sich in dio gemeinsame Verantwortung ftir das Gemeinwohl einzubringen.»
[کشورهای ما در برقراری رابطهی بین دولت، صنایع، اتحادیههای کارگری و گروههای اجتماعی از سنتهای متفاوتی پیروی میکنند اما اعتقاد مشترک همه ی ما بر این است که باید بر اختلافهای سنتی در محل کار غلبه نمود. لازمهی آن در درجه ی اول این است که آمادگی و توانایی جامعه در برقراری دیالوگ و رسیدن به اتفاق نظر از نو حاصل شده و تقویت گردد. ما به همهی گروهها پیشنهاد میکنیم به مسئولیت مشترک برای منافع عمومی پایبند باشند.]
ترجمهی جملهی دوم و سوم (از آلمانی به انگلیسی):
(Second and third sentence literally: This, above all, means re and strengthening society’s willingness and ability for dialo consensus. We want to make an offer to all groups to join common responsibility for the public weal.)
[ این در درجهی اول به معنی بازیابی و تقویت اشتیاق جامعه و داناییاش برای گفتوگو و اجماع است. ما میخواهیم به تمام گروهها پیشنهاد دهیم که برای رفاه جامعه در این مسئولیت مشترک با ما همراه شوند.]
مفاهیمی مثلِ “Community, Community, spirit, Partnership” مفاهیم آشنا و هستهای ایدئولوژی حزب نوین کارگر است. این نوع تفکر، یعنی هواداری از زندگی اشتراکی، به معنی جلوگیری از دخالت دولت در بازار موفق اقتصادی و همچنین تکیه بر قوهی ابتکار فردی است. (نک. فرکلاف 2000)، با این حال، در آلمن با وجود اتحادیههای کارگری قدرتمند و الگوهای مالکیت جمعی، همیشه فرهنگ سیاسی مشورتی با هدف به دست آوردن وفاق جمعی حکمفرما بوده است. بنابراین همکاری و هواداری از زندگی اشتراکی پیشنهاد جدیدی برای جامعهی آنها محسوب نمیشود. متن آلامنی وجود سنت مشورت را در میان نیروهای اصلی جامعه منعکس میکند، یعنی دولت، کارفرمایان و اتحادیههای کارگری که برای منافع مشترک کار میکنند (امامتن انگلیسی برعکس آنها را به قبول مسئولیت نسبت به اهداف بیانیهی بلر/ شرودر دعوت نمیکند).
مثال زیر نیز اختلاف بین دو نسخه را به نمایش میگذارد. متن آلمانی به نقش سنتی و قدرتمند اتحادیههای کارگری اشاره دارد و به آنها اطمینان میدد که در دنیای متفاوت اینده به آنها احتیاج پیدا میشود، اما از متن انگلیسی این طور استنباط میشود که فقط اتحادیههای کارگری مدرن (نه دست چپیهای قدیمی) مورد حمایت قرار خواهند گرفت.
(11)
- «We support modern trade unions protecting individuals against arbitrary behaviour, […]”
[«ما از اتحادیههای کارگری مدرن حمایت میکنیم تا بتوانند از افراد در برابر رفتارهای خودسرانه محافظت کنند[…]»]
- «Wir wollen, daB die Gewerkschaften in der Modemen Welt verankert bleiben.Wir wollen, daB sie den einzelnen gegen Wink& schiltzen […]»
[ما میخواهیم که اتحادیههای کارگری در دنیای مدرن باقی بمانند. ما میخواهیم که آنها از افراد در برابر خودکامگی محافظت کنند.]
ترجمهی تحتاللفظی از آلمانی به انگلیسی:
We want trade unions to remain anchored in the modern world. …
[ما میخواهیم اتحادیههای کارگری در دنیای مدرن تثبیت شده باقی بمانند.]
همانطور که در بالا گفتیم مقامات سیاسی در حقیقت نقش مترجم را به عهده گرفتهاند. دلیل اصلی آنها در به کارنگرفتن مترجمان حرفهای به این دلیل بوده است که مترجمان ظرایف و حساسیستهای گفتمان سیاسی را درک نمیکنند. با این حال اگر از مترجمان با صلاحیت که دارای تخصص خاصی در حوزهی سیاست هستند استفاده میشد، بحث سیاسی حاصل از آن تا به این اندازه تند و خشن نمیشد. به هر حال، تفاوتهای کمابیش ظریف بین متن انگلیسی و آلمانی پدیدههای ایدئولوژیکی مختلف را منعکس میکند و ه ردو متن پنجرهای به ایدئولوژیها در این دو فرهنگ سیاسی میگشایند. این سند را بلر و شرودر به صورت سندی مشترک و نمونهای از «حروف زدن با زبانی مشترک» ارائه کرده بودند. بنابراین هر دو نسخه فقط توهمی از همسان بودن در مخاطبشان ایجاد کردهاند (کسکینن 2000).
آنچه از تمام این مثالها بر میآید، این است که ویژگیهای متنی باید با موقعیت اجتماعی و ایدئولوژیکی تولید و دریافت متن مطابقت داده شوند. به عبارتی متن و گفتمان را ساختارها و فعالیتهای اجتماعی و سیاسی چارچوب بندی میکنند. این جنبه، مطالعات ترجمه را به تحلیل گفتمان سیاسی و تحلیل گفتمان انتقادی مربوط میکند. فرکلاف و ووداک (1997: 258) هدف تحلیل گفتمان انتقادی را روشنتر کردن «بار ایدئولوژیکی روشهای خاص کاربرد زبان و مناسبات قدرتی که مبنای آنها را تشکیل میدهد» توصیف میکنند در تحلیل گفتمان انتقادی معمولاً این کار برمبنای گفتمان یک زبان و یک فرهنگ انجام میگیرد. اما در ترجمه، ویژگیهای متنی، موقعیتهای ایدئولوژیکی و مناسبات زیرساختی قدرت هم به متن و هم فرهنگ مبداء و هم به متن و فرهنگ مقصد مربوط میشود. رشتهی مطالعات ترجمه مفاهیمی را به وجود آورده است که به کمک آنها، توصیف و تشریح پروفایلهای متن مقصد، راهکارهای مورد استفاده در ترجمه، مناسببودن آن راهکارها، شرایط کاری مترجم و تأثیر متن در فرهنگ مقصد امکانپذیر میشود. بعضی از این مفاهیم از رشتههای همسایه به مطالعات ترجمه وارد و منضم شده است، به خصوص از رشتههایی مانند زبانشناسی (کاربردی)، مطالعات ارتباطات، تحلیف گفتمان، مطالعات فرهنگی و ادبیات تطبیقی. در بخش بعدی نگاه کوتاهی به ظهور مطالعات مدرن ترجمه میاندازیم و بعضی از زمینههای پژوهشی جدید آن را مطرح میکنیم. با توجه به این که هدف نشان دادن راهکارهای همکاری بین مطالعات ترجمه و تحلیل گفتمان سیاسی اس، این مطالب به صورت گزیده ارائه میشود.
میتوانید به صفحه ی اصلی کتاب برگردید و به کل فهرست کتاب نگاهی بیاندازید.
