رسانهها در ترویج اطلاعات دربارهی ایدهها و تصمیمهای سیاسی کشورهای دیگر نقش مهمی بازی میکنند. عقاید مردم براساس چنین گزارشهایی شکل میگیرد و رهبران سیاسی ممکن است براساس این قبیل اطلاعات که از طریق رسانهها منتقل شده، تصمیمهایی بگیرند. هرگاه روزنامهی معتبری گفتههای سیاستمداری را منتشر کرد، ما معمولاً این اظهارات را به همان سیاستمدار نسبت میدهیم. با اینحال دنبالکردن ریشهی اظهاراتی که از طریق ترجمه در رسانهها به ما عرضه میشود ما را به یافتههایی بسیار جالب و شگفتانگیز میرساند. همانطور که در جای دیگری نیز گفتهام (شفنر 2001)، ردیابی این اظهارات نشان میدهد که اظهارنظرهای منتسب به صدراعظم آلمان، گردهارد شرودر، را شخص دیگری مطرح کرده است. در دسامبر 1999، تعدادی از روزنامههای انگلیسی اظهارات سیاسی شرودر را که در سوم دسامبر 1999 در روزنامهی بوندستانگ منتشر شده بود گزارش کردند. در این اظهارات شرودر موضع دولت آلمان را در جلسهی نیمهی دسامبر سران اتحادیهی اروپا در شهر هلسینکی ترسیم کرده بود. یکی از مسائلی که در دستور کار این جلسه قرار گرفت، موضوع هماهنگسازی مالیاتها بود که موضوع مورد علاقهی آلمان ولی کاملاً در تضاد با عقاید حکومت انگلیس بود.
قبل از شروع جلسهی سران اتحادیهی اروپا، رسانهها اعلام کردند که انتظار میرود بحث داغی درباره ی موضوع مالیات بر پساندازهای برون مرزی دربرگیرد. مفهوم کلی گزارش آنها دربارهی سخنرانی شرودر کاملاً انتقادی بود. برای مثال «تحول آفرینی شرودر در نزاع با بریتانیا» (روزنامهی گاردین 4 دسامبر 1999) «خشم آلمان از لجاجت بلر درمورد مسئلهی مالیات […] صدراعظم آلمان به بریتانیا حملهور شد» (دیلی تلگراف 4 دسامبر 1999). مسئلهی مهم در تمام روزنامهها این بود که شرودر تهدید کرده است که اگر در اتحادیهی اروپا توافقی صورت نگیرد، یک جانبه عمل میکند. نقل قول کلمه به کلمه:
(7)
According to the German chancellor: We will exert pressure at all levels to find an EU- wide solution. If that doesn’t work then if necessary we should consider a national solution.
(گاردین 4 دسامبر 1999).
[برطبق اظهارات صدراعظم آلمان: برای یافتن راهحلی در سطح اتحادیهی اروپا در تمام سطوح اعمال فشار خواهیم کرد. اگر موثر واقع نشد در نتیجه باید به دنبال راهحلی در سطح ملی باشیم.]
اما واقعیت این است که این گفته را هرگز شرودر به زبان نیاورده است. اگر به نسخههای تندنویسی روزنامهی بوندستاگ در آن جلسهی به خصوص مراجعه شود، تنها نقلقولی که میتوان در مورد راهحلی بدون حضور بریتانیا یافت، سخنرانی ولفگانگ شابل است که به نفع حزب مخالف دولت یعنی حزب دموکرات مسیحی (CDU) ایراد شده است.
(8)
«Ich meochte zu erwagen geben, ob wir unseren britischen Freunden nicht sagen sollten:Wenn sie partout nicht wollen, daB wir in der Europaischen Union zu einer Harmonisierung der Besteuerung der Kapitaleinkiinfte kommen, dann gehen wir diesen ersten Schritt im Rahmen der Eurozone-das ist flexibles Vorgehen -dann harmonisieren wir die Besteuerung der Kapitaleinktinfte in der Eurozone.
[مایلم که روی این مسئله تأمل شود که به دوستان انگلیسی خود بگوییم: اگر آنها به هیچوجه مایل به ایجاد هماهنگی در وضع مالیات بر درآمدهای حاصل از سرمایه نیستند، ما این قدم اول را در منطقهی اروپایی بر میداریم ـ این یک اقدام انعطافپذیر است ـ سپس این کار را در این منطقه هماهنگ میکنیم.]
ترجمهی تحتاللفظی خود نویسنده به انگلیسی:
[I would like to suggest to tell our British friends: If they do r achieving harmonisation in capital taxation within the Euro Union, then we will take this first step within the Euro-zone-this flexibility-then we will harmonise capital taxation in the Euro-zone.]
[مایلم که به دوستان بریتانیایی خود پیشنهاد کنیم و بگوییم: اگر آنها در برابر هماهنگی در خصوص مالیات بر سرمایه در اتحادیهی اروپا مقاومت کنند، ما این قدم اول را د رمنطقهی اروپا بر میداریم ـ قدمی انعطافپذیر ـ سپس مالیات بر سرمایه را در منطقهی اروپا هماهنگ میکنیم.]
با این حال آنچه شابل پیشنهاد کرده است راهحلی ملی نبوده، بلکه راهحلی برای تمام منطقهی اروپا بوده است. وقوع این «اشتباه» میتواند این سوال را پیش بیاورد که این تعبیر وتفسیر در رسانهها چگونه به وجود آمده است. اظهارات سیاسی شرودر را سرویس ترجمهی دولت آلمان به انگلیس برگردانده بود (قابل دسترس در اینترنت، گزارش مطبوعایت 7/12/99،
http:/wwwbundereigirum.de/English) قراردادن متن ترجمهها در دسترس خبرنگاران امری عادی است، و براساس نوع سخنرانی و موقعیتی که در آن ایراد شده، یا قبل یا بعد از سخنرانی در دسترس آنها قرار میگیرد. در این مورد خاص،واضح بود که خبرنگاران، به هر دلیلی، به ترجمهای رسمی رجوع نکردهبودند. در نتیجه اطلاعات نادرستی به مخاطبان روزنامههای انگلیسی رسیده بود. به کار بردن واژههایی مثل row, fury, lash out (حملهور شدن، خشمگین، نزاع) در این مقاله، این شبهه را به وجود آورد که آلمان میخواهد بار دیگر تصمیم خود را بر دیگر اعضای اتحادیه تحمیل کند. سران جلسهی هلسینکی در مورد بستهی پیشنهادی مالیات به توافق نرسیدند. در این مورد ممکن است که نوع گزارشهای رسانهها در بریتانیا در موضعگیری سرسختانهی بلر تأثیر گذاشته باشد.
آنچه از این مثال میتوان استنباط کرد، انتخاب اطلاعاتی است که یا ناشی از عدم توانش زبانی بوده یا ممکن است از روی بیدقتی صورت گرفته باشد. با این حال، با شیوهی سنتی مطبوعات بریتانیا در نحوهی گزارشهایشان دربارهی آلمان تناسب دارد و نشان دهندهی استنباطها و کلیشهها دربارهی مردم آلمان است. مورد دیگری که اخیراً اتفاق افتاده نشان میدهد که چگونه پیش داوری میتواند در چگونگی دریافت متن تأثیر بگذارد.
در آوریل 2002، دولت آلمان توانایی این کشور را در حل مناقشهی خاورمیانه ارزیابی کرد. مجلهی اشپیگل با جزییات کامل شرح داد که چگونه اظهارات شرودر، صداعظم آلمان، در مطبوعات بینالمللی گزارش شده است. دوشنبه 8 آوریل 2002 شرودر خطاب به افسران بلندپایهی ارتش در شهر هانوور صحبت کرد. از او سؤال شد آیا به طور کلی برای اروپا و به طور اخص برای آلمان این ضرورت پیش خواهد آمد که پس از پیدا کردن راهحلی صلحآمیز درخاورمیانه خود را بیش از پیش (از لحاظ نظامی) متعهد بدانند. برطبق گزارش اشپیگل، شرودر با اتکا به گفتمان مبهم دیپلماتیک پاسخ داد برای این که فرصت دوبارهای برای ایجاد صلح فراهم کنیم، لازم است سازمان ملل این مسئله را در نظر داشته باشد که نه تنها ناظرینی به خاورمیانه روانه کند بلکه شاید لازم شود از نیروی نظامی که خود سازمان مللبهآن مشروعیت داده، بهره جوید. وی افزود هنوز زود است که در مورد نقشی که آلمان ایفا خواهد کرد، صحبتی به میان آید.
طبق اعلام نشریهی اشپیگل، خبرگزاری رویتزز در همان ساعت 59: 5 عصر گزارش داده است که احتمال عملیات نظامی در خاورمیانه دور از ذهن نیست و نمیتوان مشارکت ارتش آلمان را منتفی دانست. به دنبال این گزارش روزنامههای مختلفی در واکنش به «طرح آلمان برای اعزام سرباز به اسرائیل» مقالاتی منتشر کردند. تایمز خوانندگانش را به شرکت در این بحث دعوت کرد. در پاسخ به این پرسش که «آیا آلمان حق دارد تقاضا کند نیروهای حافظ صلح به اسرائیل اعزام کند؟» یکی از خوانندگان نوشت:
(9)
“The German suggestion of sending its tropps the Middle East makes my blood run cold. […] One gets feeling that they would like to finish the job that came close to reality half a century ago”. (The Times 16 April 2002)
[پیشنهاد آلمان برای فرستادن نیروهایش به خاورمیانه مرا به وحشت میاندازد [….] انسان احساس میکند که آنها میخواهند کاری را که نیم قرن پیش چیزی نمانده بود تحقق یابد، به پایان برسانند.]
هرچند که این مثالها پیش نمونهای آنچه از «ترجمه» درک میشود، نیستند. اما فرآیند ارتباط میانجیگری بین زبان و فرهنگ را نشان می دهند. خبرنگاران اطلاعات را یا از بنگاههای خبری به دست میآورند (بخش سرویس ترجمه) یا خودشان آنها را ترجمه میکنند. در این موقعیتهای تولید متنهای میانجی، همیشه یک متن مقصد کامل براساس یک متن مبدأ کامل تولید نمیشود، بلکه بنا بر نیاز، قسمتهایی برای ترجمه گزیده میشود. در صورتی که متن به طور کامل برگردنده شود، شرایط تولید متن و اهدافی که متنها در فرهنگ خود دنبال میکنند، باید در نظر گرفته شود. با استفاده از مثال زیر نشان میدهیم که چگونه متنهای به ظاهر مشابه نیز ردی از حساسیتهای خاص فرهنگی در خود دارند.
بخش دوم: گفتمان سیاسی در ترجمه
قسمت بعدی: 3-2- توهم یکسان بودن
میتوانید به صفحه ی اصلی کتاب برگردید و به کل فهرست کتاب نگاهی بیاندازید.
