مطالعات ترجمه به خاطر ریشههایی که در زبانشناسی دارد، همیشه از مفاهیم و روشهای زبانشناسی، زبانشناسی متن، منظورشناسی و تحلیل گفتمان در گفتمان رشتهای خود استفاده کرده است. با این حال، تحلیل گفتمان تحلیل گفتمان انتقادی و تحلیل گفتمان سیاسی به همین اندازه از مفاهیم مطالعات ترجمه بهره نگرفتهاند، گو اینکه تحلیلهای آن ها براساس ترجمهها قرار داشته است. برای مثال دوناهو و پروسر (1997) سخنرانیهای تعدادی از سران کشورهای جهان را در سازمان ملل تحلیل کردهاند. بسیاری از این سیاستمداران به زبان بومی خود مجمع عمومی سازمان ملل را مورد خطاب قرار دادهاند (که معمولاً به صورت همزمان ترجمه شده و سخنرانیها نیز به صورت ترجمهشده در دسترس قرار میگرفت).
با اینحال، تمام «یافتههای» تحلیل آنها (که ترکیبی از روشهای تحلیل گفتمان و تحلیل بلاغی است) فقط بر مبنای نسخههای زبان انگلیسی ارائه شده است. کتاب آنها هم در قالب یک کتاب درسی ارائه شد و شامل تمرینهایی برای دانشجویان بود. در یکی ازاین تمرینها از دانشجویان خواسته شده بود که در سخنرانیهای نمایندگان دو کره ارجاعات شخصی را مقایسه کنند و درباره ی زمینة های فرهنگی ـ اجتماعی و ایدئولوژیکی ـ براساس نسخهی انگلیسی ـ نتیجهگیری کنند. با اینحال، جستوجو کردن ویژگیهای مبداء، کاری پر از خطر محسوب میشود. فقط با آشنایی داشتن به نظام ارجاع شخصی و ضمایر شخصی در زبان کرهای میتوان به نتایج مرتبطی رسید. بنابراین، تحلیل شرایط خاص تولید نسخههای انگلیسی، از ضروریات «جعبه ابزار» تحلیل گفتمان است.
همانطور که در بالا گفته شد، مترجمها در موقعیتهای اجتماعی ـ سیاسی خاصی کار میکنند و متنهای مقصد را برای اهداف خاصی تولید میکنند. این شرایط اجتماعی در ساختار زبانی متن مقصد منعکس میشود. یعنی ترجمهها (متنهای زبان مقصد) انعکاس دهندهی تأثیرات قراردادها، هنجارها و محدودیتهای ایدئولوژیکی، اجتماعی و گفتمانی هستند. با ارتباط برقرار کردن بین ترجمهها (یعنی متنهای تولید شده) و موقعیتهای اجتماعی آن ها، علل و پیامد این ترجمهها را میتوان کشف کرد (چسترمن 1998)، مدلهای علی ترجمه چنین پرسشهایی را مطرح میکنند: چه شرایط علیای باعث پدیدآمدن انواع خاص ترجهم ومشخصه های پروفایل ترجمه میشود؟ این مشخصههای پروفایل ترجمه چه تأثیرهایی در مخاطبان، مشتریان ترجمه و فرهنگها دارد؟ چگونه می توان این تأثیرها را که از پیوند دادن پروفایلهای ترجمه و شرایط علی به دست آمده، توضیح داد؟ کدام راهبرد ترجمه کدام نتایج و کدام تأثیرها را پدید میآورد؟ کدام راهبرد فرهنگی ـ اجتماعی و کدام محدودیت ایدئولوژیکی بر سیاست ترجمه به طور کلی و تولید متن مقصد به طور خاص تأثیر میگذارد؟
تحلیل گفتمان انتقادی و تحلیل گفتمان سیاسی بین ساختارهای زبانی مشهود در متن و موقعیتهای اجتماعی، سیاسی و تاریخی تولید و دریافت متن میانجیگری میکنند. پژوهشگران، نمودهای متنی یا گفتمانی ساختارهای قدرت و ایدئولوژیها و تحقق زبانی آنها را در سطح واژگانی و دستوری مورد بررسی قرار میدهند. (برای بررسی اجماعلی مسائل و روشها تحلیل گفتمان انتقادی نک، فرکلاف و ووداک 1997)، این رویکردها صورتهای زبانی را به فعالیتهای اجتماعی و در نتیجه فعالیتهای سیاسی پیوند میدهند. نگاه ترجمهای به گفتمان سیاسی میتواند درک از سیاست را بالاتر ببرد. در انتهای این مقاله، به اختصار به این مسئله میپردازیم که کدام یک از مفاهیم و رویکردهای مطالعات ترجمه برای تحلیل گفتمان سیاسی سودمند هسند و از این راه حوزهی همکاری آنها را نیز مشخص میکنیم
میتوانید به صفحه ی اصلی کتاب برگردید و به کل فهرست کتاب نگاهی بیاندازید.
