ترجمة آشکار (overt translation) و ترجمة نهان (covert translation)

جابه‌جایی متون در ترجمه 

ترجمه مستلزم جابجایی متون در طول زمان و مکان است، و هر زمان متنی جابجا می‌شود، آن متن از یک دنیای گفتمان به دنیای گفتمان دیگری تغییر می‌کند و در نتیجه با یک واقعیت اجتماعی فرهنگی متفاوتی مرتبط می‌شود. با اعمال مفهوم دنیای گفتمان به انواع مختلف ترجمه، می‌توان گفت که در یک ترجمة آشکار، چهارچوب اجتماعی- فرهنگی متن اصلی با عنایت به لزوم بیان متن به زبان دیگر، تا حد امکان دست نخورده باقی می‌ماند. بنابراین، ترجمة آشکار به صورت کاملاً مشهودی یک ترجمه است و دیگر یک متن اصلی دیگر نیست. با مرتبط کردن «ترجمة آشکار» به طرح تحلیلی سه سطحی ارائه شده در بالا، متن اصلی و ترجمة آشکار آن می‌تواند در سطح متن، سیاق سخن، و ژانر معادل باشدُ ولی این تعادل ماهیتاً متفاوت است: یعنی می‌توان آن را صرفاً دستیابی خوانندة‌جدید با نقش متن اصلی توصیف کرد.

 ولی چنانچه این دستیابی باید در زبان دیگری تحقق یابد و توسط جامعة زبانی و فرهنگی مقصد صورت گیرد، تغییری در دنیای گفتمان ضروری می‌نماید، مانند آنچه ترجمه در دنیای گفتمان خودش عمل می‌کند و در نتیجه در بهترین حالت می‌تواند به مقامی برسد که به آن تعادل نقشی سطح دوم (second- level function equivalence) می‌گویند. نمونه‌هایی از چنین نوع «جابجا شدة» تعادل، متن‌هایی هستند که در یک موقعیت تاریخی خاص غیرقابل تکرار نوشته شده‌اند (مانند سخنرانی‌های ارائه شده توسط شخصیت‌های مشهور در زمان و مکان خاص). خوانندگان ترجمه، در خواهند یافت که این متن برای آن‌ها نوشته نشده، بلکه برای مخاطبین دیگری بوده است. برای مثال، خطابه‌ای را در نظر بگیرید که توسط کارل بارت (Karl Barth) برای زندانیان زندان باسیل در بهار سال 1964 صورت گرفت. این متن خطابه‌ای مذهبی است که برای زندانیان یک زندان خاص در زمانی خاص با نیت آرام کردن این مخاطبین در وضعیت خاص آن‌ها ارائه شد. در این خطابه ارجاعاتی به وقایع و گرایش‌های خاصی صورت گرفت که نمایانگر آن برهة زمانی بود که این متن نوشته شد و سخنرانی از روی آن انجام شد- یعنی تمامی موراد برای مخاطبین اصلی طراحی شد. ترجمة‌این متن فقط می‌توان «آشکار» باشد. این ترجمه هرگز همان «معنا» را برای مخاطبین دیگر نخواهد داشت. تعادل بین متن اصلی و ترجمه فقط می‌تواند نسبی و دست دوم باشد.

ولی اگرچه به این نوع از تعادل می‌توان در سطوح متن، سیاق سخن، و ژانر دست یافت، دنیای گفتمان متن اصلی فعال سازی می‌شود، و در نتیجه اعضای فرهنگ مقصد می‌توانند «استراق سمع بکنند» و نقش متنی اصلی را درک کنند، البته از راه دور. در ترجمة آشکار،‌کار مترجم هویدا است. چون وظیفة مترجم ساست که به افراد فرهنگ مقصد برداشتی ناب از متن اصلی و تأثیر فرهنگی جامعة مبدأ به دست دهد و متن اصلی را برای آن‌ها قابل دستیابی کند، پس مترجم اشخاص فرهنگ مقصد را در موقعیتی قرار می‌دهد تا «از بیرون» متن را مشاهده کرده و یا نسبت به آن داوری کنند.

مقام مقایسه، در ترجمة نهان، مترجم می‌تواند و باید سعی کند تا واقعة اجتماعی فرهنگی معادلی را بازآفرینی کند. در اینجا، ترجمه باید به صورتی عمل کند که انگار ترجمه نیست. پس وظیفة مترجم، به مفهومی، پنهان کردن منشأ اصلی متن است. خودِ مترجم هم نامرئی است و پشت «خلق مجدد» متن اصلی پنهان شده است. در ترجمة نهان، نقشی که متن اصلی در دنیای گفتمان دارد، باید تا حد امکان مجدداً خلق شود. بنابراین، ترجمة نهان کاملاً «آشکار» در دنیای گفتمان فرهنگ مقصد، عمل می‌کند و هیچ تلاشی در راستای فعال سازی دنیای گفتمان متن اصلی صورت نمی‌گیرد. از آنجایی که هدف همان تعادل نقشی کامل است، متن اصلی را می‌توان در سطوح متن و سیاق سخن از طریق کاربرد یک صافی فرهنگی (به زیر مراجعه کنید) دستکاری کرد. در اینجا ترجمه می‌تواند تفاوت واقعاً زیادی از متن اصلی داشته باشد. از آنجایی که لازم نیست متن اصلی و ترجة نهانش در سطوح متن و سیاق سخن معادل باشند، باید در سطوح ژانر و پروفایل نقشی متن معادل باشند. نمونه‌هایی از ترجمة نهان همان ترجمه‌های تبلیغاتی است که باید مثل اصل عمل کنند تا بتوانند مانند اصل خود مؤثر و ترغیب بکننده باقی بمانند.

در تعیین ماهیت تعادل بین متن اصلی و متن ترجمه شده، ضروری است تا تفاوت‌های بین دو نوع ترجمه یعنی ترجمة آشکار و ترجمة نهان مدنظر قرار گیرد. این دو نوع ترجمه خواسته‌های خیلی متفاوتی از مترجم طلب می‌کنند. ترجمة آشکار به مفهومی «سرراست‌تر» است چون متن اصلی را می‌توان بدون تعدیل اجتماعی فرهنگی «جانشین کرد». ولی در ترجمة نهان، مترجم مجبور است تا دنیاهای گفتمان متفاوتی از فرهنگ‌های مبدأ و مقصد را مدنظر قرار دهد و آنچه را که به عنوان صافی فرهنگی می‌شناسیم، اعمال نماید.