دیدگاه‌های مرتبط با متن مقصد در ترجمه متون

رویکرد ادبی توصیفی به ترجمه

در رویکرد ادبی- توصیفی به ترجمه، کیفیت متن ترجمه شده بر حسب این موضوع ارزیابی می‌شود که متن ترجمه شده چگونه در نظام ادبیات و فرهنگ مقصد عمل می‌کند. در این آزمون این فرایند انجام می‌شود: اول اینکه متن ترجمه شده بدون ارجاع به چگونگی حادث شدن آن مورد نقد قرار می‌گیرد، سپس تحلیلی از راه‌حل‌های خاص مربوط به مشکلات ترجمه در راستای این نکته که ترجمه در واقع به نظام فرهنگ مقصد «وارد شده است» صورت می‌گیرد. ولی چنین راه حل‌هایی خود نوعی از مقایسة دو متن را با یکدیگر می‌طلبد. 

اما چنین مقایسه‌ای از کل نمونه‌های متنی به صورت نظاممند صورت نمی‌گیرد و شاد نتوان به این صورتِ نظاممند مقایسه‌ای انجام داد. افزون بر این، از کجا باید بدانیم که چه وقت و بر اساس کدام ملاک‌ها یک متن ترجمه شده، ترجمه شده است و نه یک متن اصلی؟ چگونه باید نسبت به مزایای خاص یک متن ترجمه شده داوری کرد؟ مثال داده شده در فصل دوم همین کتاب که ترجمة کتب آلمانی کودک به زبان عبری پس از جنگ جهانی دوم بود را در نظر بگیرید. در این مورد، تمامی ارجاعات به موارد آلمانی یا حذف و یا به نحوی تغییر داده شده بود: برای مثال، در کتاب Das Doppelte Lottchen نوشتة اریش کاستنر، «اورا کرنر» که در عبری به جای آن اسم «Lottes» گذاشته شده، به جای مونیخ از زوریخ می‌آید. چنین ترجمه‌ای را فقط می‌توان بر حسب تعادل ضمنی‌اش مورد بررسی قرار داد، یعنی این که آیا کلمات متداعی موجود در اطراف این دو مکانِ جغرافیایی معادل هستند یا نه.

در رویکرد‌های پسامدرنی و ساختارشکنانه در ترجمه که تأکید بر روی معانی متغیر متن اصلی دارند، خودِ متن اصلی نیز از اهمیت کمی برخوردار است، در واقع عمل و فرایند ترجمه به صورت نقادانه مورد بررسی قرار می‌گیرد تا روابط قدرتی غیرمساوی منعکس شده در متن ترجمه شده مورد ارزیابی قرار بگیرد. چنین استدلال می‌شود که نقش مترجم زمانی بیشتر آشکار می‌شود که متن اصلی را دستکاری ایدئولوژیک و سازمانی نماید. در زیر دو مثال وجود دارد: در ترجمه‌ای از متن تاریخی که نسخة اصلی آن به زبان اسپانیولی در پیکِ یونسکو انجام گرفت و سپس به زبان انگلیسی ترجمه شد و نسخة انگلیسی آن نیز در پیکِ یونسکو وجود دارد، جملة اسپانیولی

Antiguos y prolongados esfuerzos por conserver la memoria de sucesos…

به این صورت به انگلیسی ترجمه شده است:

‘Mexicans have always exhibited an obstinate determination to safeguard the memory of the major events…’

در اینجا ترجمة ‘obstinate determination’ به جای antiguos y prolongados esfuerzos نشان دهندة دستکاری (عمدی؟) متن اصلی است. در همین متن، کلمة sabias (به معنی «مرد فرزانه») به صورت ‘diviners’ ترجمه شده، یعنی کلمه‌ای که در دنیای انگلیسی زبان معنای منفی دارد. گزینه‌های ترجمه‌ای از این دست نیاز به جایگزینی دارند. 

پس در این دیدگاه‌ها ارزیابی ترجمه مساوی است با ایجاد ملاک‌های مناسب به لحاظ سیاسی دربارة اینکه چرا و چگونه یک ترجمه باید از متن اصلی‌اش دور شود. در اینجا تأکید بر روی نیروهای اجتماعی- سیاسی قدرتمند ولی نهان است که مسئول تحریف معنای کلمات و عبارات در متون هستند و همچنین تأکید بر روی شکل دادن فرآیند انتخاب، آن چیزی است که متن ترجمه شده را در مقام نخست می‌نشاند. به همین منوال، در دیدگاه معطوف به مقصود در ترجمه که در فصل دوم به آن پرداختیم نیز متن اصلی را به سختی می‌توان شناخت و ادعا نیز بر این است که مقصد و هدف ترجمه است که مهمترین و اصلی‌ترین ملاک برای داوری در متن ترجمه شده است. 

در اینجا تأکید درست بر روی متن مقصد و چگونگی تحقق یافتن مقصودش است. از آنجایی که این مقصود مشابه تأثیر جهان واقعی یک متن است، پس به صورت مبهم می‌توان آن را تعریف کرد، و در نتیجه به دشواری می‌توان اذعان داشت که ایا به این مقصود به خوبی دست یافته شده است یا مقصود چگونه حاصل شده است. با عنایت به ارجحیت مقصود و هدف در ترجمه، متن اصلی در معرض آشکار تغییر قرار داده می‌شود. در زیر مثالی از این که چگونه دستیابی به یک مقصود (یا ایدئولوژی) خاص بر روی متن اصلی تغییراتی حادث می‌کند ارائه شده که در نتیجه ترجمه‌ای به دست می‌آید که خیلی متفاوت از متن اصلی‌اش است. متن اصلی، از کتاب کودک به زبان انگلیسی تحت عنوان Mrc Christmas (نوشتة پنی ایوز، 1990، لندن: همیش همیلتون) است که در آن توصیفی ارائه شده از این که چگونه «خانم کریسمس» وقتی شوهرش مریض می‌شود، زمام امور را در دست می‌گیرد:

متن اصلی

‘Just look at you’ cried Mrs Xmas or Christmas. ‘You’re all covered in spots. However will I finish making all the presents by myself? I’d better hurry up and find the reindeers.’

متن ترجمه شده

‘Sieh dich nur an!’ riefdie Weihnachtsfrau. ‘Du bist ja krank.

Überall diese Pusteln! Wie soll ich denn ganz allein die vielen Geschenke fertigkriegen?’ Der Weihnachtsmann schloss nur miide die Augen, er war sogar zu schwach, eine Antwort zu geben. ‘Das muss ich diesmal tatsächlich allein schaffen.

Weihnachten kann schließlich nicht ausfallen Erstmal geh ich zu den Reintieren, die brauchen ihr Futter.

ترجمة لغوی

‘Just look at you!’ cried Mrs Xmas. “How ill you are. Pimples all over! How will I manage to get all those presents ready?’ Father Xmas was so fired, he closed his eyes. He was even too weak to answer. ‘So this time I will have to do it on my own. Christmas cannot simply be cancelled. First of all I will go to the reindeers, they need their food.

ترجمة آلمانی پر از جزئیات به ظاهر بی‌اهمیت است. ولی اگر از دیدگاه کل متن مورد داوری قرار گیرد، می‌توان الگوی ثابتی از جزئیات اضافه شده را دید. این جزئیات در راستای تأکید آشکار بر روی توانایی، انرژی، و استقلال «خانم کریسمس» است، یعنی آن ویژگی‌هغایی که در متن اصلی وجود ندارد. با وجود این، «انگیزه نهان» در ورای این ترجمه نه تنها خودش را در این اضافات می‌نمایاند بلکه همچنین حذف‌های استراتژیک را هم نشان می‌دهد. برای مثال، قطعة زیر را که از همان متن گرفته شده است در نظر بگیرید و مشاهده کنید که یک جمله در ترجمة آلمانی به کلی حذف شده است:

متن اصلی

Finally she put on her red suit and hat. No one would recognize her now.

متن ترجمه شده

Am nächsten Morgen war es soweit: schon früh stand die Weihnachtsfrau auf zog Sich den roten Mantel an und set:te die Miitze auf Der Weihnachtsmann bekam noch einen Abschiedskuss.

ترجمة‌ لغوی

Next morning she got started: early in the morning Mrs Xmas got up, put on her red coat and put on her hat. Father Xmas got a good-bye kiss.

در جایی که متن اصلی مشخص می‌کند که «خانم کریسمس» می‌خواهد با هویت جعلی کارش را انجام دهد و احتمالا همچنین تمایل دارد تا به جای شوهر مریضش اشتباه گرفته است، در ترجمه این نکته با این ایدئولوژی که «خانم کریسمس» اختراع شده توسط مترجم، زن مستقل و با اعتماد به نفسی است، نمی‌خواند. بنابراین منطقی به نظر می‌رسد که این جمله باید در ترجمه حذف شود: یعنی «خانم کریسمس» احتیاجی ندارد که مثل شوهرش لباس بپوشد،‌و به شکل خودش کارش را انجام می‌دهد. همچنین توجه کنید که ارجاع به بوسة خداحافظی شده که در متن اصلی وجود نداشت و در ترجمه به تازگی وارد گردیده و نمایانگر جابچایی نقش‌ها است و تلمیحی است از بوسة تندی بر گونه که شوهرانی که می‌خواستند برای کار خانه را ترک کنند، در مورد همسرانشان انجام می‌دادند.

اگر یک جانبه به تأثیری که ترجمه خواهد داشت نگاهی بیاندازیم و از ارتباط آن با متن اصلی چشم‌پوشی
کنیم، می‌توان گفت که این ترجمه زمانی می‌تواند ارزش توضیحی داشته باشد که بخواهیم راجع به این داوری کنیم که آیا و تا چه حدی متن ترجمه شده مناسب با یک مقصود جدید اضافه شده به ترجمه است. (برای مثال در مورد ترجمۀ بالا، وقتی که یک ایدئولوژی فمنیستی احتمالا بخواهد دختران کوچک را بیشتر از توانایی زنانه‌شان آگاه کند و آن‌ها را به این موضوع مغرور نماید.) ولی همچنانچه در فصل سوم دیدم، ترجمه بنا به ماهیتش داای وابستگی مضاعف به متن اصلی و به شرایط حاکم موجود در پذیرش آن در محیط جدید (= ترجمه) دارد. پس در ارزیابی این متن ترجمه شده نیاز است که هر دو متن را با هم مقایسه کنیم.