ناصرالدینشاه قاجار اولین پادشاه ایرانی بود که برای بازدید از تمدن غرب راهی فرنگ شد.
ناصرالدینشاه در تاریخ 12 ذیالحجه 1300ق/ 14 اکتبر 1883م دستور داد نهادی مخصوص ترجمه به ریاست محمدحسنخان اعتمادالسلطنه، مترجم مخصوص شاه تأسیس شود. این نهاد هشت روز پس از فرمان شاه طی مراسمی رسمی با حضور شاه و صدراعظمش افتتاح گردید و با استخدام مترجمانی مسلّط به زبانهای مختلف بهصورت رسمی آغاز به کار کرد. البته تا پیشازاین در دربار، کتاب و روزنامه بهصورت مستمر و منظم ترجمه میشد، و مترجمانی نیز در وزارت خارجه مشغول بهکار بودند، اما اداره مشخصی وجود نداشت با رئیس و منشی و کارمندانی که حقوق ماهیانه دریافت کنند و کارشان فقط ترجمه کردن باشد.
در نگاه اول چنین اقدامی از سوی پادشاه، اقدامی ترقیخواهانه
عصر روشنگری به دورهای در اروپای قرن هجدهم اطلاق میشود. در این قرن یک جنبش فکری و فلسفی در اروپا به راه افتاد که حاکمیت عقل و آزاداندیشی و مقابله با پادشاهی مطلقه از مبانی اصلی آن بهشمار میرفت. این قرن را عصر فلسفه نیز نامیدهاند. متفکران برجسته این دوره بهجز یک نفر، یعنی امانوئل کانت، بقیه فرانسویاند. از میان آنها سه تن که بر اذهان فرانسویان بسیار تأثیرگذار بودند، عبارتاند از شارل دو مونتسکیو، ولتر و ژان ژاک روسو. این سه اندیشمند که تقریباً همعصر بودند (به ترتیب متولد سالهای 1689، 1694 و 1712)، در برافروختن آتش روشناندیشی نقش بسزایی دارند
سلسله قاجاریه در اواخر قرن هجدهم با پادشاهی آغامحمدخان قاجار در سال 1795م سلطنت خود را بر ایران آغاز کرد. در این دوره اروپا عصر روشنگری را تقریباً پشت سر گذاشته بود و وارد مرحله جدیدی شده بود. در دوران سلطنت فتحعلیشاه، ایران درگیر جنگ با روسیه بود که در نهایت پس از یک نبرد طولانی بیستوپنجساله به شکست ایران انجامید. رابطه ایران با فرانسه با نامهای که ناپلئون در سال 1805 میلادی برابر با 1220قمری به دربار فتحعلیشاه فرستاد، آغاز شد. این نامه به دلیل نبودن مترجم فرانسهدان…
اصرالدینشاه اولین پادشاه در شرق نبود که برای دیدن تمدن غرب به اروپا سفر کرده بود. پیشازاین سلطان عثمانی در سال 1283ق/ 1867م، یعنی شش سال قبل از سفر اول ناصرالدینشاه، و امپراطور ژاپن بعد از پادشاه عثمانی به اروپا سفر کرده بودند (آدمیت، 1356: 259). ترکیه برنامه اصلاحات خود تحت عنوان «تنظیمات» را بیستوهشت سال پیش از اولین سفر پادشاهش به غرب آغاز کرده بود. برنامه «تنظیمات» در 1255ق/ 1839م آغاز و تا 1292ق/ 1876م ادامه داشت. فرمان آغاز این برنامه در سال 1839م در پارکی به نام «گلخانه» صادر شد و به «فرمان گلخانه» معروف گشت (شاو و کورال شاو، 1370: 115-16). نسخهای…
