9.4. بحث راجع به کار ونوتی
تحلیل ونوتی از سلطة انتشارات آنگلو- آمریکایی ظاهراً با مناسبات قدرت جهان پسا مستعمراتی منطبق است (فصل 8)، اما بحث گستردهای را مطرح ساخته و عکسالعمل برخی نظریهپردازان ترجمه را موجب شده است (مثلا، انتقادات مندرج در کتاب هرمن، 3-1: 1999). پیم (1996) آمار ونوتی را مورد بحث قرار داده و متوجه میشود که گرچه درصد آثار ترجمهای منتشر شده در آمریکا و انگلیس ظاهراً در سطوح پایینی قرار دارند، در حقیقت بیگمان نشانگر کتابهای زیادی هستند و هر چه شمار کتابهای منتشر شده فزونی یافته است. به رغم برخورد طعنهآمیز پیم با ونوتی، او مسائل زیادی مطرح میکند. مسائل مذکور به شرح زیر هستند:
1- اگر مترجمان از ارائه ترجمهای روان و سلیس امتناع کنند، آیا روند ترجمه حقیقتا تغییر میکند (پیم، 166: 1996)؟ پیم متوجه میشود که «دعوت به عمل» ونوتی برای مترجمانی که طالب افزایش پیدایی خود در ترجمه هستند، به بهترین شکل ممکن به وسیلة خود ونوتی در مقام مترجم- نظریه پرداز مثال زده شده است. اگرچه پیم میپرسد که آیا سایر مترجمان با قبول موضع مذکور پایدار خواهند بود یا نه، اما مواردی مانند ترجمههای جدید آثار داستایوفسکی به دست ولوخونسکی و په ویربه زبان انگلیسی وجود دارند که راهبرد ترجمة ناروان و غیرسلیس آنها با استقبال فراوان روبرو شده است (ونوتی، 313: 1997).
2- هر چند توجه ونوتی به ترجمه زبان انلگیسی معطوف است، گرایش به سیاست ترجمة «روان» (یا «غرابتزدایی») زبانهای غیرانگلیسی نیز در ان به چشم میخورد. پیم در این مورد نمونههایی از برزیل، اسپانیا، و فرانسه را ذکر میکند. این مسئله حکایت از آن دارد که چنان که انتظار میرفت، ترجمه در عصر حاضر- صرف نظر از قدرت نسبی فرهنگهای مبداء و مقصد به صورت غرابت زدا انجام میشود.
3- پیم همچنین میپرسد که آیا «مقاومت» ونوتی آزمودنی است یا نه. او این مقاومت را به قانون تسامح تداخل توری، (فصل 7) همراه با روانی («غیرتسامح تداخل») ربط میدهد که انتظا میرفت به طور کلی در ترجمه وجود داشته باشد. بدین ترتیب، همان طور که پیم پیشنهاد میکند، تعجبآور نیست پدیده یاد شده را در ترجمه آنگلو- آمریکایی ببینیم.
با این وصف، پیم اعتراف میکند که ونوتی بیتردید ما را قادر میسازد تا در شرایط سیاسی دربارة مترجمان به منزله انسانهای واقعی صحبت کنیم، و راجع به وجوه کمی سیاستهای ترجمه و ملاکهای اخلاقی که ممکن است مترجمان را به جوامع آینده مرتبط سازند، سخن بگوییم. ارتباط مترجمان با برنامههای ایدئولوژیکی و سیاسی در فصل 8 مورد بررسی قرار گرفته است. بافت فرهنگی- اجتماعی نیز مورد اشاره توری قرار گرفت (فصل 7)، اما ونوتی این مسئله را عمیقتر بررسی میکند و آن بافت را به راهبردهای خاص ترجمه متصل میسازد.
ونوتی اسلوبشناسی خاصی را برای تحلیل ترجمه پیشنهاد نمیکند. شمار زیادی از مطالعات موردی ترجمه متعلق به او رویکردهای متعددی، از جمله مبحث مقدمة مترجم و تحلیل گزیدههایی از متن مبداء- متن قصد را دربر میگیرد تا بدین ترتیب آن نوع راهبرد ترجمهای را که در فرهنگ و بافت خاصی رایج است، مورد بررسی و سنجش قرار دهد. با این وصف، چارچوبهای کلی مطالب ونوتی دربارة راهبردهای غرابت زدایی و آشنایی زدایی در ترجمه، ناپیدا مترجم و نیز قدرت نسبی ناشر و و مترجم را به طرق گوناگونی میتوان مورد بررسی قرار داد، یعنی:
متن مبداء و متن مقصد را از نظر زبانی با هم مقایسه کنیم تا نشانههای آشنایی زدایی و غرابت زدایی آنها مشخص شوند.
با مترجمان در خصوص راهبردهایشان مصاحبه کنیم و یا آنچه را در مورد کارشان میگویند، مورد تحقیق قرار دهیم، و مکاتبات آنان با نویسندگان و پیش نویسهای مختلف ترجمهشان را، اگر موجود است، بررسی کنیم.
با ناشران، ویراستاران، و دلالان نشر مصاحبه کنیم تا معلوم شود هدف آنان از انتشار ترجمهها چیست و چگونه تمیم میگیرند که کدام کتابها مناسب ترجمه شدن هستند و چه توصیههایی به مترجمان میکنند.
بررسی کنیم که چند کتاب ترجمه شده و به فروش رفته است، و کدام یک از آنها از/ به چه زبانهایی ترجمه شدهاند،و این روند در طول زمان چگونه تغییر میکند.
انواع قراردادهایی را که برای کار ترجمه منعقد میشوند، بررسی کنیم و ببینیم مترجم چگونه در نهایت در ترجمه پیدا میشود.
ببینیم واقیت ترجمه حقیقتا چگونه پیدا است، و همچنین مجموعه متن، و ظاهر یا هر نشانه یا نام مترجم در صفحه شناسنامه کتاب، و تعیین امتیاز مالکیت اثر، مقدمه مترجم و جز اینها را بررسی کنیم.
نقدهایی را که از ترجمه، نویسنده، یا از این چرخه صورت میگیرد، تحویل تحلیل کنیم. هدف از انجام این کار آن است که ببینیم آیا ذکری از نام مترجمان به میان آمده (آیا آنان «پیدا» هستند؟) و منتقدان (و «نخبگان» ادبی) با چه معیارهایی در زمان خاصی و فرهنگی مشخص، ترجمهها را مورد قضاوت قرار میدهند. در بقیة فصل حاضر انتقادها به طور دقیقتری بررسی شدهاند.
مطلب بعدی: دریافت پیام و نقد ترجمه
میتوانید به فهرست عناوین کتاب مطالعات ترجمه جرمی ماندی برگردید و بقیهی فصول کتاب را ببینید:
