ترجمۀ انسانی و ترجمۀ ماشینی
عمل ترجمه چگونه میتواند انجام شود؟
عمل ترجمه نه تنها توسط انسان بلکه همچنین توسط ماشین نیز میتواند صورت بگیرد. ترجمۀ ماشینی (machine translation) میتواند کاملاً اتوماتیک یا نیمه اتوماتیک باشد. در ترجمۀ کاملاً اتوماتیک، متن اصلی به رایانه داده میشود، و ترجمه بدون وجود یا دخالت انسان صورت میگیرد. تا زمانِ حال، ترجمۀ ماشینی کاملا اتوماتیک، فقط میتواند نسخههای خیلی «خامی» را ارائه دهد که میتوان گفت نسخههای سریع و ناشیانهای هستند. این موضوع را میتوان در نمونۀ زیر را ترجمۀ یک گزارش سالیانۀ کارخانۀ فولکس واگن مشاهده کرد.
متن اصلی قبل از ترجمه
Die aus den Vorjahren bekannten Probleme im Weltwährungssystem spitzten sich weiter zu. Sie erreichten ihren Höhepunkt, als der Dollarkurs auf 2,28 Mark sank. Dies verursachte eine weitere Verteuerung des deutschen Exports.
ترجمۀ ماشینی کاملا اتوماتیک
The from the known problems in worldcurrencysys tem pointed themselves again to. They reached their highpoin as the dollar-course sank to DM 2.28. This caused a furthe endearing of German exports.
ولی چنین گونههایی نیز میتوانند کاملا مفید باشند. برای مثال، زمانی که به هر دلیلی ترجمه انسانی موجود نباشد، و یا وقتی دانشمندان فوق حرفهای نیاز سریع به این داشته باشند که بدانند مثلاً یک مقالۀ فنی راجع به چیست. برای چنین دانشمندانی، ترجمۀ کاملاً اتوماتیک میتواند کاملاً قابل قبول باشد، حتی اگر صورتبندی کلمات (مانند آنچه در مثال بالا میبینیم) خیلی ناشیانه باشد. آشنایی دانشمندان با موضوعِ مورد بحث می تواد هر گونۀ غرابت را در متن ترجمه شده به صورت اتوماتیک ابهامزدایی کند. ولی اگر فردی بخواهد کیفیت ترجمههای ماشینی را بهتر کند، ویرایش زیاد (چه قبل از ترجمۀ ماشینی و چه بعد از آن) توسط مترجم (انسان)، هنوز مورد نیاز است، و در آن صورت است که ترجمه تبدیل به یک ترجمۀ نیمه اتوماتیک میشود. برخی برنامههای نرم افزاری ترجمه نیز وجود دارند که وقتی برنامه نتواند، برای مثال، تصمیم بگیرد که کدام معنی به یک عبارت مبهم باید منظور شود، متوقف میشود، و مترجم (انسان) این تصمیم را اتخاذ میکند و سپس برنامه به کارش ادامه میدهد.
افزون بر این، برنامههای خاص رایانهای نیز وجود دارند که میتوانند مترجم (انسان) را به سه طریق مختلف کمک نمایند. اول اینکه نرم افزار ترجمه میتواند به مترجم کمک کند تا مشکلات غامض ترجمهای را به واسطۀ ارائۀ کمک برای دستیابی به واژگان از طریق ایستگاه رایانه که دسترسی به فرهنگهای لغت آنلاین را ممکن میسازد، حل کند و یا کمکی در موارد دستور زبان به صورت الگوهای همایندی کلمات به مترجم ارائه دهد. دوم، رایانهها میتوانند به مترجم کمک کنند تا ساختهای اصطلاحی و روتین زبان مقصد را پیدا کند. و سوم، رایانهها میتوانند به مترجمان به این نحو کمک کنند که اطلاعات دایره المعارفی را به آنها بنمایانند. به عبارت دیگر، رایانهها دارای مراحل جستجو و نمایش این موضوع هستند که چگونه خلاءهای دانشی را که اغلب در حیطۀ مشکلات (مفهومی و زبانی) مربوط به اصطلاحات و واژگان وجود دارند، پُر کرد.
برای بهبود بخشیدن به انواع مختلف برنامههای ترجمۀ ماشینی، محققین از یافتههای مطالعات مربوط به افکار و رفتار مترجمین بهره میگیرند. پس رایانهها میتوانند از این استراتژیهای ترجمۀ انسانی، تقلید کنند. بنابراین، نوعی «تقسیم کار» بین انسان و ماشین در ترجمه به کمک رایانه (computer- assisted translation) وجود دارد؛ یعنی برنامههای رایانهای، مترجم را از وظایف روزمرۀ خستهکننده و زمانبر میرهانند، و به مترجم این امکان را میدهند تا به کتب مرجع مختلف دستیابی داشته باشد و در نتیجه مترجم آزاد است تا به حل مشکلات خلاقتر و غیرمکانیکی و تصمیمگیری بپردازد.
محتمل به نظر نمیرسد که نرم افزار هرگز بتواند کاملا جایگزین مترجم انسان شود. رویای یک سیستم ترجمۀ ماشینی که کاملاً توانا و مستقل باشد، هنوز امکان پذیر نیست. ولی ترجمۀ ماشینی در اشکال مختلفش جای خود را باز کرده است. این نوع ترجمه به ویژه زمانی مفید است که به ترجمۀ متون فوق العاده خاصی علاقمند باشیم. یعنی متونی که در آنها انتقال اطلاعات مهمترین مسئله است (برای مثال، ترجمه کردن گزارش های بازار کار ژاپن به زبان انگلیسی یا مقالات نجوم چینی به زبان انگلیسی). وی مفید بودن ترجمۀ ماشینی در مورد متون ادبی و انواع دیگر متون نگارشی خلاق (که شدیداً متکی به تداعیها و معانی ضمنی هستند) و همچنین دانش کاربرد شناختی و فرهنگی، خیلی کمتر است.
میتوانید به فصل اول برگردید و قسمت «ترجمه چیست؟» و جزییات آن را ببینید.
میتوانید به فهرست کتاب مطالعات ترجمه برگردید و بقیه قسمتهای کتاب را ببینید.
