بنابر اصول چهارگانة همکاری، که پل گرایس آن را تدوین کرده است، متن، شفاهی یا کتبی، باید تابع اصول مذکور- کمیت، کیفیت، ربط، شیوة بیان- باشد. در غیر این صورت، مجموعهای بیسامان از کلمات و جملهها خواهد بود. گرایس معتقد است دو سوی ارتباط، یعنی فرستنده و گیرنده، باید دائما در حال همکاری با یکدیگر باشند تا ارتباط بتواند صورت گیرد.
یکی از تابلوهای مربوط به رانندگی در کنار جادهها تابلویی است که بر آن جملۀ Reduce Speed نوشته شده است. ترجمۀ سلیس این جمله به زبان فارسی جملۀ «از سرعت خود بکاهید» است. همان طور که ملاحظه میشود، کلمۀ «خود» در اصل وجود ندارد، اما وجود آن در جملۀ فارسی تقریبا اجباری است. به سخن دیگر، جملۀ «از سرعت بکاهید» یا «سرعت را کم کنید» برای فارسی زبانس سلیس نیست یا دست کم به اندازۀ جملۀ «از سرعت خود بکاهید» طبیعی و روان و به جا نیست. این نشان میدهد که نظام گفتمانی دو زبان انگلیسی و فارسی از لحاظ ساختاری یکسان نیست و تفاوت خود را در اینجا در اصل اول- اصل کمیت- نشان میدهد. این موضوع دربارۀ عبارت keep Right معادل فارسیِ«از سمت راست برانید» نیز صادق است. ظاهراً زبان فارسی بدون اشاره به «راندن» نمیتواند این مفهوم را برساند.
رگز معلمهای ریاضیام را فراموش نمیکنم، چون که در سراسر دورۀ دبیرستان از بیشترشان بدم میآمد. معلم ریاضی کلاس یازدهم را خیلی خوب به خاطر دارم. خانمی بود با بینی دراز که عینک پنسی طلاییاش محکم بر نوک آن مینشست. قبل از شروع هر مبحث، بدترین شاگرد کلاسش یعنی مرا مجبور میکرد تا ستونهای سفید و دراز ارقام را از روی تختهها پاک کنم. هر روز چندین صفحه تکلیف میداد. من از آن تکالیف متنفر بودم و در نتیجه هیچ توجهی به آن نمیکردم. البته پاداشم هم دست آخر یک نمرۀ پنجاه قرمز در کارنامهام بود. (در نظام آموزش غربی مقیاس نمره 100 است. – م.) معلم هندسهام را هم خوب به خاطر دارم. خانم کارپنتر گرچه دختری بیست و پنج ساله بود، رفتارش مثل عجوزههای صدساله بود.
بهترین راه درک مسائل ترجمه پرداختن به خود این کار است. مشکل تنها در عمل به طور کامل خود را مینمایاند. کسانی که با ترجمه دست و پنجه نرم کردهاند راه حلهای عرضه شده برای مسائل ترجمه را بهتر از دیگران درمییابند. متاسفانه مترجمان زبردست ایران به ندرت یادداشتهایی دربارۀ پیدا کردن راه حل برای مشکلات خودشان در ترجمه باقی گذاشتهاند، یادداشتهایی که مترجمان جوان را به کار آید. البته شاید دلیل عمدۀ این کار بیاطلاعی آنان از زبان شناسی و مباحث نظری ترجمه بوده است.
