کیمیا و اقتصاد و ترجمه

کیمیا یک علم کاربردی نیازمند به ترجمه

یک علم کاربردی دیگر که به نظر می‌رسد نیاز متمایزی به متون ترجمه شده را ایجاد کرده باشد، کیمیا بوده است. اخیراً اسنادی در اختیار صاحبنظران قرار گرفته است که نشان می‌دهند المنصور از فواید کیمیا مطلع بوده است. در اخبار البلدان ابن فقیه الهمدانی، اثری که درباره جغرافیای فرهنگی در سال 290/903 در بغداد گردآوری شد، آمده است که عمر بن حمزه، منشی المنصور، پس از یک اقامت طولانی در دربار کنستانتین پنجم (حکومت 75-741) در قسطنطنیه به بغداد بازگشته و به خلیفه گزارش داد که چگونه امپراطور بیزانس به وسیله یک پودر خشک (oξηρlovτ = الاکسیر= اکسیر) سرب و مس را در حضور وی به نقره و طلا تبدیل کرده است. 

دستور ترجمه متون کیمیا توسط منصور

عمر گزارش خود را با این کلمات خاتمه داده است که «به این دلیل بود که او [المنصور] به کیمیا علاقمند شد.» معلوم نیست که المنصور دستور ترجمه متون کیمیا را داده باشد اما واقعیت این است که متون متعددی در این زمینه، که مسلماً ترجمه شده‌اند، به عربی وجود دارد و تاریخ آن‌ها به طور مشخص اوایل عهد عباسیان است. شاید المنصور به سرعت نسبت به امکان فراهم شدن منابع مالی برای خزانه توسط کیمیا مأیوس شده باشد اما ناخواسته مقدمات کار را برای اشتغال به این «هنر» فراهم کرد.