انتقال خلافت به عراق و نهایتاً به بغداد پس از بهقدرت رسیدن عباسیان، زندگی عباسیان را در مرکز یک جمعیت فارسیزبان قرار داد. درنتیجه، تاریخ و فرهنگ این جمعیت بالضروره نقش مهمی در تعیین فرهنگ جدید عباسیان در فرآیند شکلگیری ایفا کرد. شناخت رویکرد این جمعیت به دانش کلاسیک یونانی بااهمیت است.
امپراطوری ساسانیان در ایران (642- 226) با دین رسمی زرتشتی، خود را وارث امپراطوری هخامنشیان و گذشته و تمدنی باستانی و بیهمتا میشمرد و بنابراین به ایدئولوژی و فرهنگی مطابق و مروّج این خودانگاره دست یافته بود. تعداد زیادی از امپراطوران ساسانی یکی پس از دیگری فعالانه بهکار جمعآوری، ضبط، و تدوین اسناد تاریخی و دینی این تمدن پرداختند. این امپراطوری حدود نیم قرن بعد از مرگ یکی از مشهورترین امپراطوران آن، یعنی خسرو اول (انوشیروان، حکومت 78- 531)، که به تأیید همه مسئول تدوین آخرین نسخه خودانگارهای بوده که بهدست ما رسیده، بهدست اعراب مسلمان سقوط کرد. این گنج خانه تمدن زرتشتی و پارسی، حاوی شرحی از انتقال دانش و علوم در ایران از روز ازل تا زمان حکومت خسرو اول نیز بود.
این شرح هم در صوت نسخه اصلی خود به زبان پهلوی (فارسی میانه) و هم در نسخههای متعدد عربی که بعد از انقلاب عباسیان بهوفور منتشر شد، مبسوط است. من ذیلاً به سه نسخه که مستقیماً بهکار ما مربوط میشوند به ترتیب زمانی اشاره میکنم. اولین آنها نسخه اصلی است که در زمان خود انوشیروان گردآوری شد و به زبان پهلوی در کتاب زرتشتیان، دینکرت، ضبط شده است اما دو نسخه دیگر بهاحتمالزیاد اولین نسخههای عربی هستند که از نیمه دوم قرن هشتم بهدست ما رسیده است. شرح دینکرت، کتاب چهارم، چنین است (برای سهولت ارجاع بندهایی که در هر سه نسخه به موضوعی مشابه میپردازند با شمارههای یکسان مشخص شدهاند):
الف. از دینکرت زرتشتیان، کتاب چهارم.
ب. از کتاب زایش منتسب به زرتشت
ج. از کتاب النهمطان ابوسهلبن نوبخت.
کتابها
بخش اول کتاب تفکر یونانی، فرهنگ عربی
فصل دوم کتاب تفکر یونانی فرهنگ عربی
