9.1. ونوتی و برنامة فرهنگی و سیاسی ترجمه
ونوتی نیز مانند سایر نظریهپردازان فرهنگی که در فصل 8 دربارة آنها گفته شد، سخت معتقد است که حیطة مطالعات ترجمه نیاز به گسترده شدن دارد تا برای ماهیت ارزشمدار چارچوب اجتماعی- فرهنگی، اهمیت قائل شود. بدین ترتیب، ونوتی الگوی توصیفی «علمی» توری را که هدفش تولید هنجارهای «فاقد ارزش» و وضع قوانین ترجمه است، به زیر سوال میبرد. (فصل 7).
«روش توری… هنوز باید به نظریة فرهنگی متوسل شود تا اعتبار دادهها را بسنجد و هنجارها را تحلیل کند. هنجارها شاید در وهلة نخست ادبی یا زبانی باشند، اما ضمنا شامل طیف گستردهای از ارزشها، اعتقادات و نمودهای اجتماعی بومی هستند که نیروی ایدئولوژی حاکم آنها را در جهت منافع گروههای خاص، به کار میگیرد. این هنجارها همیشه در نهادهای اجتماعی، یعنی جایی که ترجمهها در برنامههای فرهنگی و سیاسی منظور و به خدمت گرفته میشوند، جایگزین میگردند.»
(ونوتی، 29: 1998)
علاوه بر دولتها و دیگر نهادهایی که دارای انگیزة سیاسی هستند و درصددند آثاری معین را سانسور کنند یا اشاعه دهند (با مبحث عوامل مسلط متعلق به لوفِوِر در بخش 8.1 مقایسه کنید)، گروهها و نهادهای اجتماعی مورد اشاره ونوتی به طور کلی نقش آفرینان متعددی در صنعت چاپ را شامل میگردد. فراترین از ایشان، ناشران و ویراستاران هستند که اثار را انتخاب میکنند، ترجمهها را سفارش میدهند، حقالترجمه مترجمان را میپردازند و اغلب روش ترجمه را تکلیف میکنند. نقش آفرینان مذکور همچنین کارگزاران ادبی، گروههای بازاریابی، فروش و منتقدان را نیز دربر میگیرد.
آرای منتقدان حاکی از آن است، و حتی مشخص میکند، که چگونه آثار ترجمه شده در فرهنگ مقصد خوانده و پذیرفته میشود. هر کدام از این نقش آفرینان موقعیت و نقشی خاص در برنامههای سیاسی و فرهنگی غالب بر زمان و مکان خودشان بر عهده دارند. خود مترجمان نیز بخشی از این فرهنگ هستند که میتوانند آن را بپذیرند یا با آن مخالفت کنند.
9.1.1. ونوتی و «ناپیدایی» مترجم
«ناپیدایی» اصطلاحی است که ونوتی (1: 1995) به کار گرفته تا موقعیت و کار مترجم را در فرهنگ آنگلو آمریکایی امروز توصیف ند. ونوتی این ناپیدایی و چگونگی به وجود آمدن آن را اینگونه تلقی میکند:
1- خود مترجمان همواره دوست دارند تا برگردانی روان به زبان انگلیسی به دست دهند تا متن مقصدی «خواندنی» و مصطلح پدید آید، و در نتیجه توهم وضوح مطالب ایجاد گردد.
2- ضمنا متون ترجمه شده، مثل همیشه، در فرهنگ مقصد خوانده میشوند:
9.1.2. غرابتزدایی و بیگانهسازی
ونوتی (20- 19: 1995) ناپیدایی را همراه با دو نوع راهبرد در ترجمه شرح میدهد که عبارتند از غرابت زدایی و بیگانهسازی (foreignization). این راهبردها هم به انتخاب متنی که باید ترجمه شود و هم به روش ترجمه میپردازند. ریشههای دو مبحث مذکور را ونوتی از مقالةاشلایر ماخر در 1813 با عنوان «در باب روشهای مختلف ترجمه» برگرفته است (فصل 2). ونوتی (21: 1995) غرابت زدایی را بمانند فرمانروایی فرهنگ آنگلو آمریکایی بر ترجمه میداند. درست همانطور که پسا استعمارگران گوش به زنگ تأثیرات …
9.1.3. آنتوان برمن و «تحلیلگر منفی» ترجمه
کتاب نظری و بنیادین آنتوان برمن- L’epreuve de I’etranger: Culture et traduction dans I’Allemagne romantique (1948) که به زبان انگلیسی به: Experience of the Foreign Cultur and translation in Romantic Germany (1992) ترجمه شد، از اثر ونوتی پیشی میگیرد و او…
ادامه مطلب
مطلب بعدی: شرحکار مترجمان ادبی
میتوانید به فهرست عناوین کتاب مطالعات ترجمه جرمی ماندی برگردید و بقیهی فصول کتاب را ببینید:
