خلاصة مطالب
نظریههای نقش گرایی و ارتباطی ترجمه که در دهههای 1970 و 1980 در آلمان پیشرفت نمودند، ترجمه را از یک پدیده زبانی ایستا به مرحلهای کشاندند که کاری ارتباطی و میان فرهنگی تلقی میشود.
خانه 5.1.
انتخاب غذاها: در فرهنگ متن مقصد ممکن است خوراکهایی مانند vegetable stir fry و prawn and pepper pilaf و fudgey fruit crumble و غیره وجود نداشته باشند. پیش فرض متن مقصد آن است که کودک این خوراکها را دیده، شاید بزرگترها آن را تهیه کرده باشند، و میداند ثمرة نهایی شبیه به چه چیزی است. در فرهنگهای مقصد که چنین خوراکهایی ناشناخته هستند، کودکان وب زرگترها ممکن است مطمئن نباشند که تهیه این غذاها به طرز صحیحی صورت میگیرد. تغییر نام برخی غذاها (مثل Chinese vegetables و exotic rice و hot fruit dessert) شایثد آنها را برای دریافت کنندگان متن مقصد، قابل فهمتر نماید، اگرچه بخت این غذاها لزوما ساده نمیشود. مواد مورد نیاز: بعضی از مواد مورد نیاز fresh و pitta bread و ovenbake chips و mini- croutons ginger در پارهای کشورها به زحمت یافت میشوند. این بدان معنی است که هم این غذا را نمیتوان تهیه کرد و هم تهیه آن به صورت دیگری است. برخی از این مواد را در متن مقصد میتوان به موادی تغییر داد که در فرهنگ مقصد به سادگی یافت میشوند. وسایل مورد نیاز طبخ: وسایلی نظیر kettle و garlic press و potato- masher در همه کشورها مورد استفاده قرار میگیرند. در طرز تهیة «پای ماهی خامهدار» تصویری از potato masher با شرح آن آورده شده: با چند بار فشار آوردن بر سیب زمینی له کن، قطعات سیب زمینی را کاملا خرد کنید. آنقدر این کار را انجام دهید تا هیچ قطعه بزرگی از سیب زمینیها باقی نماند. مترجم در اینجا باید معادلی برای ترجمه potato masher پیدا کند که با عکس مربوط، دستور تهیه، و مقدار فضای شرح تصویر مطابقت داشته باشد. ترجمههای هلندی و ایتالیایی هر کدام به ترتیب حاوی لغات puree- stamper و schiacciapatate هستند. با وجود این، مترجمان متون مقصد فرانسوی و اسپانیایی با مطرح کردن ظطروفی دیگر کوشیدند بر این معضل فائق شوند و در هر مورد، ترجمه را به سمت فرهنگ مقصد بکشاندند. شرح فرانسوی به خواننده میگوید که «سیب زمینیهای را له کنید» (ecrase- les) یا «از یک مخلوط کن استفاده کنید» (passe- les a la moulinette)، اما در متن مقصد اسپانیایی یک جنگل یا «وسیلهای نظیر همان که در تصویر آمده» (con un teneder o con un utensilio como el de la ilustracion) پیشنهاد شده است هر دو ترجمه از نظر نقشی مناسب هستند، زیرا عکس را شرح میدهند و با جای زیرنویس عکس هم اندازهاند و خواننده متن مقصد را راهنمایی میکنند تا سیبزمینی له شده درست کند. |
کار عمدة رایس در حقیقت نقش زبان، نوع متن، گونه متن و راهبرد ترجمه را به هم متصل میسازد. رویکرد رایس بعداً به نظریة بسیار تأثیرگذار اسکوپوس، متعلق به ورمیر، پیوست که در این نظریه، راهبرد ترجمه را نقش متن مقصد در فرهنگ مقصد معلوم و تعیین مینماید. نظریه اسکوپوس بخشی از الگوی ترجمه است که هولز مانتاری آن را پیشنهاد نمود و ترجمه سودآو حرفهای را در بافت اجتماعی- فرهنگی قرار داد. ترجمه کاری ارتباطی تلقی میشود که آغازگر، سفارش دهنده و تولید کننده، کاربران متن مبداء و متن مقصد را دربر میگیرد. در این الگو، متن مبداء، «عزل» می شود و ترجمه نه با تعادل معناییاش، بلکه با بسندگیش نسبت به هدف نقشمند موقعیت متن مقصد که سفارش تعیین میکند، مورد قضاوت قرار میگیرد. الگوی نورد که برای تربیت و آموزش مترجمان طرح گردیده، بافت نقشمند را حفظ میکند، اما ضمنا شامل الگوی متن تحلیلی گستردهتری برای متن مقصد میباشد.
منابع مطالعاتی بیشتر
آثار نظری که در فصل حاضر ذکر شدند، همگی آثاری مفصل و پیچیده هستند. به خوانندگان قویاً پیشنهاد می شود ضمن مراجعه به آثار اصلی، خلاصه مطالب آنها را به اینجا دنبال کند تا نگرش جامع و کامل به این نظریهها کسب نماید. کتاب رایس (1971) نیز به زبان انگلیسی به چاپ رسیده (2000) و دو کتاب عمده و مهم خانم نورد (1997 و 1991) هم به سهولت یافت میشود که مبنایی قابل اعتماد از عقاید و آراء نقش گرایان فراهم میسازد. کتاب مونا بیکر (1997) حاوی خلاصههایی کوتاه از عمل ترجمانی، رویکردهای نقشمند و نظریة اسکوپوس (نوشته شافنر و میسون) است و برای مطالعات بیشتر، کتابهایی را پیشنهاد میکند.
نکات بحث و تحقیق:
1- به ترجمههایی که خودتان (چه در کلاس زبان و چه در شرایط ترجمه حرفهای) انجام دادهاید، نگاه کنید. آنها را چگونه با نوع شناسی متن کاتارینا رایس تطبیق میدهید؟ ایا متنی وجود دارد که به سادگی منطبق نشود؟
2- موضوع ترجمه استعارهها در متون بازرگانی و شغلی در بخش 5.1.1 مورد بحث و بررسی قرار گرفت. آنها را چگونه ترجمه میکنید؟ آیا ترجمة آنها بر اساس نوع متن تغییر میکند؟ آیا عوامل دیگری دخالت دارند؟
3- موقعیتی را در نظر بگیرید که در مقام مترجم آزاد (یعنی بدون وابستگی به جایی- م) کار میکنید. با یک موسسة ترجمه تماس میگیرید و جویای کار میشوید و انان ترجمة متنی 2000 کلمهای را برای برگرداندن از زبان آلمانی به زبان خودتان. به شما پیشنهاد میکنند. متان مذکور راهنمای استفاده از ماشین چمن زنی میباشد. از شما میخواهند نمونة ترجمهای معادل 500 لغت انجام دهید تا شایستگیةان برای انجام کار ثابت شود. الگوهایی که در این فصل مورد توجه بودهاند چگونه میتوانند به شما کمک کنند؟ آیا این الگوها برای تحلیل نقشهایی که ایفا میشوند و تصمیماتی که مترجم باید اتخاذ کند، کافی و مناسب هستند؟
4- در نظریة عمل ترجمانی، مترجم در حقیقت کارشناس انتقال میان فرهنگی تلقی میشود. اگرچه ا همیشه کارشناس کارآزمودهای در عرصة موضوع ویژة متن مقصد نیست. شما تا چه حد با این ارزیابی موافقید و این مسئله برای نقش مترجم در ارتباطات امروز تلویحا اشاره به چه چیزی دارد؟
5- بر اساس نظریة اسکوپوس، سفارش کار به مترجم باید جزئیات هدف و نقش متن مقصد را ذکر کند تا ترجمة رضایتبخشی انجام شود. سعی کنید نمونههایی از ترجمة اسکوپوس را پیدا کنید تا بفهمید این نوع ترجمه چقدر مفصل است و در مورد آغازگر ترجمه، چه چیزی را آشکار میسازد. مثلا چه نوع اسکوپوس ترجمه صراحتاً و تلویحاً در برگههای امتحانی دانشگاه بیان شدهاند؟ اگر با مترجمان حرفهای ارتباط دارید، تحقیق کنید آنان چگونه از اسکوپوس یک متن ویژه مطلع میشوند و بر آن فائق میآیند؟
6- ملاک اصلی ارزیابی نظریة اسکوپوس، بسندگی نقشمند است (نه تعادل). این مفهوم را در آثار رایس، ورمیر (70- 124: 1984) و نورد (7- 34: 1997) دنبال کنید و ببنید مسئله مذکور به وسیله چه کسی و چقدر «بسنده» مورد قضاوت قرار میگیرد؟
7- توصیف مشروح الگوی تحلیل متن مبداء نورد (نورد. 1991) را کاملا بخوانید، آیا تصور میکنید این الگو برای کلیة متون کارایی دارد؟ سعی کنید آن را در متون مبداء دیگری به کار ببندید: الگوی مذکور چقدر برای آموزش مترجمان عملی به نظر میرسد؟
میتوانید به ابتدای فصل پنجم بروید و قسمتهای مختلف آن را ببینید و یکی از آنها را برای مطالعه انتخاب کنید:
کتاب مطالعات ترجمه – جرمی ماندی
میتوانید به فهرست عناوین کتاب مطالعات ترجمه جرمی ماندی برگردید و بقیهی فصول کتاب را ببینید:
کتاب مطالعات ترجمه – جرمی ماندی
