مترجم در ترجمه کردن همآیندهای زبان مبدأ که بینشان هستند به زبان مقصد (که همان زبان خودش است)، معمولاً سعی دارد تا همایندی را خلق نماید که در زبان مقصد طبیعی و رایج است و همزمان نیز معنای مربوط به همآیند مبدأ را حفظ نماید. ولی همیشه نمیتوان به این ایده آل دستیافت. فرآیند ترجمه اغلب شامل تنش است؛ یعنی انتخابی مشکل بین آنچه طبیعی است و آنچه درست میباشد.
نزدیکترین همآیند موردقبول در زبان مقصد، اغلب تغییراتی در معنا را شامل میشود. این تغییر در معنا میتواند بسیار اندک باشد (یا در متنی خاص بهویژه بسیار مهم نباشد)،
از سوی دیگر، این تغییر معنایی میتواند بسیار مهم باشد؛ برای مثال در زبان انگلیسی همآیند good/ bad law در زبان عربی ترکیب a just/ unjust law (= قانون منصفانه/ غیرمنصفانه) طبیعی محسوب میشود.
اهمیت این تفاوت در معنا،بستگی به آن دارد که آیا مسئله«انصاف و عدالت» در آن متن خاص مورد تأکید است و یا این که متن بر عدم ارجاع صریح به «انصاف» اصرار دارد.
به همین منوال، نزدیکترین همآیند مقبول که میتواند جایگزین hard drink انگلیسی در زبان عربی شود، alcoholic drink است. ولی تا آنجایی که میدانیم hard drink فقط به مشروب الکلی تقطیرشده (= spirits) (مثل ویسکی، جین، براندی) در زبان انگلیسی اشاره دارد و دربرگیرنده نوشیدنیهای الکلی دیگر که شامل آبجو، شری و آبجوی لاگر است، نمیباشد. بنابراین، معنای این همآیند در زبان عربی اشاره به هر نوشیدنی الکلی ازجمله آبجو، شری، لاگر و نوشیدنیهای الکلی تقطیرشده) دارد.
بنابراین، معنای این دو همآیند کاملاً بر هم منطبق نمیشوند. این موضوع که مترجم بخواهد همآیند طبیعی عربی و یا معنای کامل همآیند hard drink را برساند (احتمالاً با اطناب و مطول گویی)، بستگی به آن دارد که تمایز بین نوشیدنی الکلی و غیرالکلی تا چه حدی در یک متن خاص مهم و یا قابلملاحظه است. اغلب در ترجمه تا حدود معینی وجود کاهش، افزایش، یا تحریف معنایی اجتنابناپذیر است؛ علت این است که نظامهای زبانی گرایش دارند تا برای خلق معادلهای کاملاً یکسان، در موارد بسیاری از هم بسیار متفاوت باشند.
میزان مقبولیت یا عدم مقبولیت تغییر معنایی در ترجمه، بستگی به اهمیت آن تغییر در یک متن خاص دارد. بدون شک، رسیدن بهدرستی و صحت در ترجمه هدف مهمی در ترجمه است، ولی همچنین به خاطر داشتن این نکته نیز مهم است که استفاده از الگوهای متداول زبان مقصد که برای خواننده زبان مقصد آشنا است،
نقش مهمی در باز نگهداشت مجاری ارتباط ایفا میکند. کاربرد الگوهای همایندی رایج همچنین کمک میکند تا تفاوت بین ترجمه روان (یعنی ترجمهای که خواننده نیاز نداشته باشد تا بینتیجه به بیظرافتیهای نامربوط زبانی بپردازد) از یک ترجمه ناشیانه (که خواننده را با این برداشت روبرو میسازد که مترجم نالایق و بیتجربه است) آشکار میشود.
در زیر مثالهایی از ترجمههایی که در آنها به بهای از دست رفتن درستی و صحت، سعی بر طبیعی بودن ترجمهشده، آورده شده است. تغییر در معنا در مثالهای زیر آنچنان مهم نیست تا مثله کردن متن را با آوردن توضیحات اضافی یا استفاده از همآیندهای غیرطبیعی زبان مقصد، توجیه نمود:
مثال الف متن مبدأ (برینتونز- آگهی، 1986): New Tradition offers a fascinating series of traditional patterns in miniature using rich jewel-like colours that glow against dark balckgrounds. متن مقصد (عربی): تقدم مجموعه «نبو ترادیشین» عدد من التصمیمات التقلیدیه الممتعه بحجم مصغر، فی ألوان باهره کألوان الجواه، تزید الخلفیات الداکنه من توهجها. [ترجمه معکوس به انگلیسی:] The ‘New Tradition collection presents a number of fascinating designs in a reduced size, in dazzling colours like the colours of gems, the glowing of which is enhanced by the dark background. |
توضیح: rich colours رنگهای درخشان، روشن،سیر و تند هستند. همآیند عربی که معادل این همآیند انگلیسی آمده است، اشاره بر درخشان بودن رنگ دارد تا تندی آن.
مثال ب متن مبدأ (مناطق حفاظتشده پاندای چینی= متن صندوق جهانی جمعیت که همراهش یک نمایش اسلایدی وجود دارد): These young pandas in Bejing Zoo are great crowd pullers متن مقصد (چینی):
[ترجمه معکوس به انگلیسی:] These young pandas in the Bejing Zoo attact a lot of spectators. |
توضیح: crowd pullers همآیند مقبولی در زبان چینی نیست. افزون بر این، این عبارت کاملاً غیررسمی است. زبان چینی از سبک غیررسمی در کلام نوشتاری استفاده نمیکند. اگرچه اکثریت معنای برانگیخته همآیند crowd pullers در ترجمه چینی از بین رفته است، ولی همآیندی که بهجای این ترکیب انگلیسی بهکاررفته، طبیعیتر بوده و ازنظر سبکی مقبولتر است.
مثال ج متن مبدأ (مناطق حفاظتشده پاندای چینی): Thic Chinese people have already made substantial efforts to protect the giant panda, which is considered to be a national treasure. Nevertheless, are at a critical time for this species. متن مقصد (چینی):
[ترجمه معکوس به انگلیسی:] The Chinese people have already done a lot to protect the big panda which is regarded as a national treasure. However, we are at the crucial moment when the panda is in the condition of life-death-existence- extinction. |
توضیح: بهجای همآیند critical time انگلیسی، عبارت ثابت و معمولتر چینی آورده شده که دارای معنای مشابهی (اگرچه شاید معنای تأکیدیتر داشته باشد) است.
مثالهای زیر حاوی تغییرات مهمتری در معنی هستند. شما ممکن است با تصمیم مترجم در راستای آوردن همآیندی طبیعیتر در زبان مقصد در هر مثال، موافق باشید یا نباشید:
مثال د متن مبدأ (د ایندیپندنت) Tiny Rowland is a crisper writer than Peter Wright and has an even stranger story to tell. متن مقصد (عربی): و تاینی رو لاند أحدّ «قلماً» من بیتر رایت، کما أن الحکایه التی یرویها أغرب بکثیر. [ترجمة معکوس به انگلیسی:] Tiny Rowland has a sharper pen than Peter Wright’s, and also the story which he is narrating is much stranger. |
توضیح: همآیند crisp writing به معنای نوشتاری واضح و موجز است. این ترکیب همآیندی بار عاطفی تأیید را دربر دارد. در زبان عربی sharp pen همآیند متداول و طبیعیتری است.
بااینوجود، هممعنای منطقی و هممعنای القایی آن کاملاً متفاوت از همآیند crisp writing در زبان انگلیسی است. در عربی نویسندهای را با sharp pen توصیف میکنند که نقادی موشکاف باشد، همچنین این همآیند دارای بار عاطفی تأیید نیست.
مثال هـ متن مبدأ (قهرمانی از صفر، لونرهو، ص 13): In fact, the money came from tlie Sultan of Brunci, a naive individual – easily romanced and seduced by the oily charın of Mohamed Fayed. متن مقصد (عربی، ص 13):
متن مقصد (عربی، ص 27): و لکن الواقع أن هذه الأموال قد جاءت من سلطان برونای و هو انسان ساذج یصدق القصص الخیالیه الملفقه، و أغراه السحر الزائف المحمد فاید. [ترجمه معکوس به انگلیسی:] But the fact is that this money had come from the Sultan of Brunei and he is a naive person who believes imaginary, fake stories, and the false charm of Mohammed Fayed tempted him. |
توضیح: توصیف کردن شخص در انگلیسی با این عنوان که دارای aily charm است،
بدین معنا است که نهتنها آن شخص غیر صادق است، بلکه خصوصیتی غیر مطبوع و آزارنده (یعنی بیشازحد متملق و بادمجان دور قاب چین) دارد. در زبان عربی، همآیند ‘false charm’ صرفاً اشاره به این دارد که شخصی که در ابتدا و در نگاه اول دارای شخصیتی جذاب و خوب است، ممکن است، آنچنان نباشد که در اول فکر میشود یا ادعا میگردد.
