11.4. آینده،وحدت یا تفرقه
پس به زعم اصطلاح مک کارتی، مطالعات ترجمه در خلاء و شکاف رشتههای موجود به ایفای نقش میپردازد و خصوصیت میان رشتهای جدیدی را پدید میآورد. سوال این است که مطالب مذکور به طور کلی تا چه حد ضعف یا قدرت رشتة مورد بحث محسوب میگردد. هر کدام از عرصههای موضوعی این رشته برای آنکه به مقام و مرتبة اول دست پیدا کنند، با هم به رقابت میپردازند و این در حالی است که چند دستگی و تفرقهای بارز میان زبان شناسان و نظریه پردازان فرهنگی وجود دارد (بیکر، 80- 77: 1997 و نیز ونوتی، 8-7) دستة اول در دهههای 1950 و 1960 حاکم بودند، حال آن که در آخرین دهة سدة بیستم نظریههای زبانی را صاحبنظرانی به حاشیه راندند و به انزوا کشاندند که در رشتههای دیگری کار میکردند یا عرف رشتههای دیگر را پذیرفته بودند. برخی صاحبنظران ترجمه، از جمله بسنت ولوفِوِر (1990) با لحنی تند به تحقیر کسانی پرداختند که در عرصت زبان شناسی کار میکردند. با توجه به علائق و اختلاف نظرهای گوناگونی که در مطالعات ترجمه وجود دارد، مایه شگفتی بود اگر که تفرقه و جدایی کاملی در مورادی در این رشته وجود نمیداشت و نیز تمایزی میان بحثهای مختلف دیده نمیشد و یا رشتههای قبلی (مانند زبانهای نوین، مطالعات فرهنگی، زبان شناسی و غیره) در اینجا یکی میشدند. محققان معاصر که با افزایش ارهای رایج در مطالعات ترجمه روربرو هستند، میپرسند در این رشته چقدر باید تخصص داشت؟ اندکی تخصص بیشتر و همکاری بیشتر در طرحهای تحقیقاتی مشترک همان چیزی است که در آینده مورد نیاز خواهد بود. با وجود این، انواع رویکردهای میان رشتهای که در این فصل توصیف شدند ظاهرا در زمان حاضر میتوانند شکاف و خلاء میان زبان شناسی و مطالعات فرهنگی را پر کنند.
11.4.1. نقش فناوریهای متغیر
ابزاری که در خدمت مترجمان و نظریه پردازان قرار دارد، در حال دگرگونی است. از جملة دلایل این امر، رشد فناوریهای نوین است که اجبارا عرصههای جدید مطالعه را تعیین میکند و یا موجب بررسی مجدد عرصههای تثبیت شده میگردد. زبان شناسی پیکرة زبانی (corpus) (تحلیل متون زیادی که به طور الکترونی ذخیره شدهاند) مطالعة مشخصههای زبان ترجمه شده را تسهیل میکند (بیکر، 1995، و لاویوسا 1998) هر چند کاربردهای امروزی زبان شناسی پیکرة زبانی محدود هستند، مطالعة توصیفی کاربرد داشته باشد، جون رایانه میتواند تمام متون را به شیوهای تحلیل نماید که قبلابا دست امکانپذیر نبود.
علاوه بر آن دسترسی دادههیا متون مختلف سرعت کار را بالا میبرد و ارتباطاتی جدید برقرار میکند. مثلا، کتابفروشیهای رایانهای دارای امکانات جستجویی هستند که به کاربران امکان میدهد تا در بخش شرح حال خوانندگان و در سنخهایی نظیر ترجمه یا داستانهای ترجمه ای به جستجوی اطلاعات بپردازند. نتایج این قبیل جستجوها میتواند بینش ارزشمندی در دریافت و فهم آثار به وجود بیاورد و بدیهی است که این دستاورد با یافتههای تحقیقات رایج تفاوت خواهد داشت.
کسانی که دسترسی محدودی به فناوری نوین دارند مسلما نگران عیوب و محدودیتهای آن هستند، اما تجربه نشان داده که تماس و ارتباط، دست کم در گروه تحقیق، تا حد زیادی اسان میشود. در دسترس بودن و تبادل اطلاعات- مثلا از طریق هم اندیشی از راه دور، درخواست مقالات، پایگاههای شبکه مراکز ترجمه و محققانی که جزئیات طرحهای تحقیقاتی و مقالات موجود خود را ارسال میکنند، ارتباط میان صاحبنظران را یکسره تسریع میکنند.
و سرانجام، شبکة جهانی نیز شأن اجتماعی و پیدایی مترجمان و ترجمه را دگرگون میسازد. اکنون نه تنها مترجمان حرفهای به کمک پست الکترونیک به سادگی با ملل دیگر ارتباط دارند، بلکه نیاز به خود ترجمه هم رو به افزایش است. موتورهای جستجو (search engina) هم اکنون به طور خودکار صفحاتی از مطالب تمام پایگاههای اطلاعاتی را به طور ماشینی به بسیاری از زبانهای مهم جهان ترجمه میکنند که در بیشتر اوقات زبان انگلیسی، زبان مبداء یا مقصد محسوب میشود. شاید معروفترین بستة نرم افزاری ترجمة خودکار، babel fish متعلق به SYSTRAN است که از موتور جستجوی Alta Vista استفاده میکند (http://babel.attavista.com و یا http://world.altavista.com) این بستة نرمافزاری میتواند دست کم سیزده جفت زبان را ترجمه کند و مدعی است که روزانه بیش از یک میلیون ترجمه به همین طریق تولید میشوند. پس، ترجمه با فشار یک تکمه در دسترس کاربران شبکه در سراسر جهان قرار دارد. با این همه، ترجمه است که درگیر شدن انسان در این فرآیند را پنهان میسازد و به نظر می رسد که فرایندی بسیار آسان و خودکار داشته باشد.
تحولاتی که در این بخش به اجمال شرح داده شد ممکن است به تحکیم بیشتر زبان انگلیسی بینجامد که زبان عمده و اصلی جهان ارتباطات شمرده میشود، اما همین تحولات به معنی افزایش کاربرد تجاری ترجمه نیز هستند. علاوه بر آن، در عین حال که فناوری اطلاعات به مانند ابزار و موضوع تحقیق مطالعات ترجمه در آینده قطعا تأثیرگذارتر میشود، انبوه آراء و عقایدی که اکنون در این رشته مطرح میشوند بدون شک ایجاب میکند که الگوهای قدیمیتر را دوباره ارزیابی و نیرودهی کنیم. مطالعه موردی زیر در واقع خط کلی تحقیق میان رشتهای را که در این فصل توصیف شده دنبال میکند. در این مطالعه، تحلیلهای فرهنگی، ادبی، و زبانی یکجا گردآوری شدهاند و با ابزار حاصل از زبان شناسی پیکرة زبانی، تأیید میشوند.
میتوانید به ابتدای فصل یازدهم بروید و قسمتهای مختلف آن را ببینید و انتخاب کنید:
میتوانید به فهرست عناوین کتاب مطالعات ترجمه جرمی ماندی برگردید و بقیهی فصول کتاب را ببینید:
