مقدمه مطالعات ترجمه
هدف از کتاب مطالعات ترجمه
چه توجیهی برای نوشتن یک مجموعه از کتب مقدماتی در باب مطالعة زبان میتواند وجود داشته باشد؟ مگر غیر این است که علم زبانشناسی از قبل کتب مقدماتی خوبی دارد؛ یعنی کتبی که تفاسیر و توضیحاتی دارند که جامع، معتبر و عالی هستند. ولی باید به خاطر داشت که به طور عام نحوة نگارش آنها اساساً آموزشی است، یعنی مقدمات مفصّلی راجع به رشتة زبان شناسی ارائه شده است و عمدتاً قطور بوده و به زبان فنی نوشته شدهاند و به خاطر این موارد خاص، هدف آن ها تعیین شده است. ولی این گونه کتب برای فرد مبتدی میتواند بسیار ترسناک باشد. در این راستا همچنین نیاز برای وجود کتب مقدماتی عامتری وجود دارد که به تدریج زبان را به مخاطب بشناساند، یعنی کتبی بینابینی که مخطاب به راحتی میتواند درکی از ایدههای غامض و پیچیده به دست آورد. این مجموعه از کتب مقدماتی برای برآوردن این گونه نیاز مخاطبین نوشته شده است.
هدف از کتاب تألیفی برای مترجمان
بنابراین، هدف این مجموعه جایگزین شدن با کتب مقدماتی آموزشی زبان شناسی نیست، بلکه به عنوان پشتیبان آنها عمل میکند؛ یعنی آماده کردن زمینة مفهومی برای مخاطب. اساس این کتب بر این باور است که داشتن نقشهای بزرگ از حوزة مطالعاتی قبل از ارائة ویژگیهای خاصتر در یک حوزة مطالعاتی مجزا، میتواند مفید باشد، یعنی متنی عام که با وجود آن، ارجاع به جزئیات میتواند معنادار باشد. برخی اوقات بدین نحو است که دانشجویان با جزئیات آشنا میشوند البته بدون اینکه برای آنها مشخص شده باشد که این جزئیات چیست.
واضح است که درک عامی از ایدهها کفایت نخواهد کرد: یعنی نیاز به بررسی دقیق و بیشتری است. ولی متقابلاً بررسی دقیق، اگر مرتبط با دیدی بازتر نباشد، میتواند بیمعنی باشد. در واقع می توان گفت که پشنیاز تحقیق خاصتر، آگاهی از این موضوع است که به طور کل، آن مطالب خاص دربارة چه چیزی هستند. این سری از کتب به این منظور نوشته شدهاند تا این دید عام تر از حوزههای متفاوت زبان را ارائه بدهند، و چون هدف این مجموعه چنین است، پس میتوانند به عنوان کتب مقدماتی (و پیشنیاز) برای مطالعة خاص و تخصصیتر که دانشجویان زبانشناسی باید انجام دهند، عمل کنند.
آیا فقط برای دانشجویان ترجمه و مترجمی مناسب است
ولی این کتب فقط برای چنین دانشجویان مفید نیستند بلکه افراد زیادی وجود دارند که علامند به زبان هستند و به صورت آکادمیک فینفسه در رشتة زبان شناسی دخیل نیستند. چنین افرادی ممکن است اهمیت درک زبان را برای رشتة خاص تحصیلی خودشان، یا اهداف عملی خودشان، یا فقط برای آگاهی از چیزی که چنین در زندگی روزمره مهم است (= یعنی زبان) تشخیص دهند. اگر زبانشناسی نکات روشنگرانهای دربارة زبان دارد، زمانی این روشنگری مزیت محسوب می شود که قابل دسترس افراد دیگری، و نه تنها زبان شناسان، باشد. این کتب به نحوی نگارش یافتهاند که این علایم عامتر را نیز دربر بگیرند: به عبارت دیگر، این کتب، در واقع کتب مقدماتی برای مطالعة زبان به صورت عام هستند و همچنین زبان شناسی را به صورت یک رشته مدنظر دارند.
طرح این کتاب در مورد ترجمه
این مجموعه از کتب همگی دارای الگوی اصلی یکسانی هستند. در هر کتاب چهار بخش وجود دارد: بررسی؛ متون منتخب برای خواندن؛ ارجاعات و منابع؛ واژهنامه.
بررسی در حوزهی زبانشناسی و ترجمه
این بخش مرور خلاصهای است از ویژگیهای اصلی آن حوزهای از زبان که مورد نظر است. منظور از ویژگیهای اصلی همان گستره و اصول رشتة مدنظر و علایق اصلی و مفاهیم کلیدی است. این موارد به نحوی بیان و توضیح داده شده که تا حد ممکن افرادی که هیچ دانش یا تخصص قبلی نسبت به موضوع ندارند، اصلی این است که به خواننده دانشی مقدماتی دربارة کلمات فنیتر در ادبیات زبان شناسی ارائه شود، یعنی در جایی که موارد خاص به راحتی در دسترس نیست و خواننده را ترغیب نماید تا به خواندن مطالب فنیتر دست یازد.
ارجاعات و منابع به کتابهایی در مورد ترجمه
یک راه برای حرکتبه سوی مطالع مفصّلتر، از طریق بخش متون منتخب برای خواندن است. راه دیگر از طریق ارجاعات و منابع توضیحی در بخش سوم کتاب است. در این بخش گزیدهای از اثار (کتب و مقالات) برای خواندن بیشتر آورده شده است. نظرات ارائه شده نمایانگر این است که چگونه این موارد به طور مفصّل با مطالب موجود در فصلهای مختلف بخش بررسی در ارتباط است.
واژهنامه مترجم – ترجمه
واژههای خاصی در بخش بررسی به صورت سیاه نوشته شدهاند، این واژهها با مفهوم خاص یا فنی در رشتة مورد نظر به کار میروند. پس معنای آنها در بحث درسی روشن میشود، ولی همچنین این کلمات در بخش واژه نامه در انتهای کتاب توضیح داده شدهاند. در بخش واژهنامه، یا عدد به بخش بررسی عطف شده است، و بنابراین به شکل نمایه هم مورد استفاده قرار میگیرد. این کار باعث می شود تا خواننده بتوانند بتواند جایی را که آن کمه به کار برده شده، مشخص کند و معنای آن را در بحث عام تری بداند، و در نتیجه از بخش بررسی به عنوان خلاصهای از ارجاعات بهره بجوید.
نحوة کاربرد کتاب ترجمه
این مجموعه به نحوی طراحی و نگاشته شده که به راحتی و به طور انعطافپذیری مورد استفاده قرار بگیرد. هر عنوانی به صورت جدا و جامع نگاشته شده و فقط فرمت اصلی همة کتابها یکسان است. هر یک از چهار بخش کتاب را همانطور که توصیف شد، میتوان مطالعه کرد یا به طرق مختلف با هم ادغام کرد و این بستگی به نیاز، علاقه، و نوع خواننده دارد. ممکن است برخی فقط بخش بررسی و واژهنامه را بخوانند و مایل نباشند ارجاعات و منابع پیشنهادی را مطالعه کنند. برخی دیگر ممکن است بخش متون منتخب برای خواندن را نخوانند. دوباه متذکر میشویم که بخش بررسی به عنوان بخشی مقدماتی و مناسب باید برای دورهای درسی در زبان شناسی کاربردی یا تربیت معلم مدنظر قرار گیرد، و بخش متون منتخب برای خواند، بیشتر مناسب بحثهای کنفرانسی در طول دورة درس باشد. به طور خلاصه، مفهوم کتاب مقدماتی برای افراد مختلف میتواند متفاوت باشد، ولی در تمامی موارد، مسئله همان دسترسی به دانش تخصصی و آگاهی یافتن نسبت به اهمیت آن است. این مجموعه از کتب در مقام یک کل، به نحوی طراحی شده تا این دسترسی و آگاهی را در رشتههای مختلف زبان به دست دهد.
کتاب مقدمهای بر مطالعات زبان و ترجمه
