این قسمت را که اشارهای به امانتداری در ترجمه دارد با این موضوعی در مورد خانم فلورا آموس شروع میکنیم. خانم فلورا آموس در کتابش: «نخستین نظریههای ترجمه»، تاریخ نظریه ترجمه را سندی میداند که به هیچ وجه نشانی از پیشرفت قابل تشخیص ندارد و مرتب هم نیست». نظریههای ترجمه به طور کلی ربطی به هم نداشته و شمار زیادی از آنها مقدمه و تفریظ (comment) هستند که به وسیله کاروران مختلف نوشته شدهاند و آنان اغلب از وجود مطالبی که پیش از ایشان نگاشته شده بود، بیخبر بودند و یا عمده مطالب را نادیده میانگاشتند.
شرحی از موارد یاد شده چنین است:
«این عدم توالی نقد را احتمالا میتوان تا حدی مسئول کند ذهنی افراد دانست که مترجمان با آن میتوانستند اهداف و روشهای خود را آشکارا و قطعا ابراز کنند»
(آموس، 73/ 1920)
نظر آموس در کتاب “نخستین نظریهها” دربارهی امانتداری در ترجمه
آموس متذکر میشود که مترجمان قدیمی اغلب در معنایی که برای اصطلاحاتی نظیر faithfulness (امانت)، accuracy (درستی)، و حتی خود لغت translation (ترجمه مکتوب) قائل بودند، به طرز در خور توجهی با یکدیگر اختلاف نظر داشتند. آنها از چنین روشی به امانتداری در ترجمه یاد میکنند.
کتاب “مفسر صدیق” اثر لوئیس کلی
چنین مفاهیمی را لوئيس کلی در کتابش، «مفسر صدیق» (1979) مورد بررسی قرار داده است. کلی در این کتاب که به طور مشروح به تاریخ نظریه ترجمه توجه میکند و با تعالیم نویسندگان از عهد باستان آغاز میشود، به ردیابی تاریخ همان چیزی میپردازد که اصطلاحات «غیرقابل تفکیک و درهم» «وفاداری»، «روح»، و «صحت» مینامد.
مفهوم «وفاداری» (یا دست کم مترجمی که fidus interpres، یعنی مفسر امین است) یا همان امانتداری در ترجمه را اساسا هوراس به منزله ترجمه لغت به لغت تحت اللفظی کنار نهاد.
در واقع، از پایان سده هفده میلادی بود که وفاداری حقیقتا در معنایی غیر از سخن نویسنده، برابر با امانت تلقی شد.
امانتداری به معنای حفظ روح اثر، نه وفاداری به لغت
کلی «روح» را به ترتیبی توصیف میکند که دارای دو معنی است: یکی لغت لاتینی spiritus که بر نیروی خلاق یا الهام الهی (inspiation) دلالت دارد و مخصوص ادبیات است، اما سنت آگوستین لغت مذکور را با معنی روح القدس به کار میبرد و سنت جروم که معاصر او بود، از لغت یاد شده با هر دو معنی استفاده مینمود.
روح و صحت (veritas) برای سنت آگوستین در هم ادغام شده بودند و مفهوم «محتوا» (content) را دربر داشتند.
لغت «صحت» در نظر سنت جروم به معنی متن عبری موثقی بود که وی در ترجمه انجیل و ولگات (vulgate) به آن رجوع کرده است.
کلی متوجه میشود که از سده دوازده به بعد لغت صحت را با «محتوا» کاملاً برابر و معادل دانستهاند. بنابراین حفظ صحت و امانتداری در ترجمه به معنی ارائهی محتوای برابر است.
وفاداری و امانتداری در ترجمه کتابهای مقدس
به سادگی میتوان مشاهده کرد که چگونه در ترجمه متون مقدس، آنجا که «کلام خدا» در درجه اول اهمیت قرار دارد، چنین رابطهای از وفاداری (امانتداری در ترجمه ؛ هم در لغات و هم در مفهوم دریافت شده)، روح (نیروی کلام و روحالقدس) و صحت («محتوا») وجود داشته است. با این همه، واداری تا سده هفده به طور کلی چیزی بیش از وفاداری صرف به لغات تلقی میشد، و روح معنی مذهبی اولیه را از دست داد و از آن هنگام به بعد فقط با مفهوم نیروی خلاق متن یا زبان، مورد استفاده قرار گرفت.
