تاریخ کلی ترجمه قبل از عباسیان
ترجمه در شرق نزدیک از هزاره دوم قبل از میلاد و با ترجمه اسناد سومری به اکدی رواج یافت. بااینحال به چنین کلیسازیهایی، مانند همه مظاهر دیگر حیات فرهنگی، نمیتوان و نباید نقشی تبیینکننده و فراتر از نقش توصیفکننده آن داد. بهویژه آنکه در ارتباط با موضوع مورد بحث در کتاب حاضر نباید نفس واقعیت ترجمه آثار غیردینی یونانی به زبانهای شرق نزدیک، از جمله عربی که حتی قبل از ظهور عباسیان نیز جریان داشت، علت نهضت ترجمه عباسیان شمرده شود چون این نهضت را نمیتوان به مثابه تداوم اعمال موجود در آن زمان تفسیر کرد. همه فعالیتهای ترجمه دارای دلایل و اهداف خاص خود هستند که میباید در هر مورد خاص مورد بررسی و تحلیل قرار گرفته و مطابق آن از یکدیگر تمییز داده شوند. من درصدد تکرار بررسی سیر کار در بخش بعدی نیستم بلکه برآنم که فعالیتهای ترجمه به عربی را در دوره پیش از عباسیان بررسی نموده، ضمن نشان دادن تفاوت آنها با نهضت ترجمه عباسیان، چگونگی راهگشایی آنها برای این نهضت را مورد بررسی قرار دهم.
نکتهای که باید در مورد ترجمههای یونانی- سریانی مورد توجه قرار گیرد جهتگیری و وضعیت آنها در هنگام بهقدرت رسیدن عباسیان و شروع نهضت ترجمه یونانی- عربی است. از ترجمه یونانی- سریانی ادبیات مسیحی…
پس از فتوحات اولیه اعراب در سوریه، فلسطین و مصر، و حضور حکّام و قبایل عرب در نواحی یونانیزبان، ترجمه از یونانی به عربی هم در محافل حکومتی و هم در زندگی روزمره در دوره امویان اجتنابناپذیر شد. ضرورت، بهمنظور تداوم کار، حکم میکرد که خلفای اولیه بنیامیه مقامات یونانیزبان و زبان یونانی را در تشکیلات اداری دربار خود در دمشق حفظ کنند. در دوره حکومت عبدالملک یا فرزند او هشام (حکومت در سالهای 705-685 و 43 – 724 به ترتیب) بود که به گفته ابنالندیم [F.242.25-30] دستگاه اداری (دیوان) توسط بعضی از بوروکراتهای حکومت بنیامیه از جمله سرجونبن منصورالرومی (که در بخش دوم به آن اشاره شد) و فرزند او، منصور، به عربی ترجمه شد. از جمله کارهای دیگر مرتبط با نیاز …
مطالب علمی رشتههای نجوم، ستارهشناسی، ریاضیات، و طب به زبان هندی عمدتاً از طریق واسطههای فارسی (زبان پهلوی) در عصر عباسیان وارد زبان عربی شد و بنابراین باید در چارچوب نهضت ترجمه مورد بررسی قرار گیرند…
ترجمه از زبان یونانی به زبان پهلوی، یعنی فارسی میانه عهد ساسانیان، و از پهلوی به زبان عربی عاملی بسیار بااهمیت نهتنها در شکلگیری و گسترش نهضت ترجمه یونانی- عربی عهد عباسیان، بلکه ادب و فرهنگ عربی بهطور کلی است. این ترجمهها دارای ابعاد مختلفی بودند و وجودشان به انگیزهها و شرایط تاریخی مختلفی باز میگردد و بهعبارت دیگر نمیتوان همه آنها را در یک گروه طبقهبندی کرد. لازم است تفاوت بین آنها را روشن کرده و آثاری را که دارای مشخصات مرتبط با کار ما هستند مشخص کنیم…
