انواع ویراستاران و انواع روشها و گرایشها
اگر موافق هستید، از تعمیم بپرهیزیم. انواع روشها و گرایشها، چندین سنخ وجدان کاری، سلوکها و رویههای متفاوت در میان ویراستاران دیده میشود. ویراستار پیشکسوتی را میشناسم- او حق استادی هم بر من دارد- که همانقدر با احساس مسئولیت با ترجمههای دیگران برخورد میکند که با ترجمههای خودش. ویراستارانی را میشناسیم که در کالبد ترجمه روح میدمند و با دقت، وسواس، مسئولیت، جستوجو، ذوق، هنر به آن زندگی میبخشند. ویراستارانی را میبینم که ساعتها وقت صرف کندوکاو در منابع میکنند تا ابهامی را از ترجمه بزدایند. در برابر اینها، ویراستارانی هم هستند که مانند موتورسوارهای بیمبالات گاز و ویراژ میدهند و هدفی جز زودتر رسیدن به مقصد ندارند. هر دوغابکار چالهچوله پرکنی که نقاش نیست.
انتخاب ویراستار به چه عواملی بستگی دارد؟
انتخاب ویراستار مناسب به قدرت تشخیص، شناخت لازم، و آشنایی با چموخم کار نیاز دارد. این برمیگردد به مسئولیتها و وظایف حرفهای ناشر. اگر ناشران ضوابط لازم را در انتخاب ویراستاران در نظر بگیرند، به ویراستار بگویند:
به چه وظایفی دقیقاً نیاز دارند، چه معیارهایی را مراعات میکنند،
چه سطحی از کار وجهه نظر آنهاست،
با چه کیفیتی میخواهند کتاب ارائه بدهند،
خودبهخود حایلی ایجاد میشود که فقط واجدان شرایط میتوانند از آن بگذرند. کسانی که نتوانند از آن بگذرند، یا بر تلاشهایشان میافزایند تا کیفیت کارشان را ارتقا ببخشند، یا از این عرصه به عرصه دیگری بروند که با توان و علاقه آنها تناسب داشته باشد. درواقع این گره را باید در بخش مدیریت نشر باز کرد. درواقع بخش عمده مشکلاتی که جامعه ما در ترجمه و ویرایش با آنها روبهروست، در عرصه نشر، و در بخش سیاستگذاری، برنامهریزی و مدیریت نشر باید حل شود. این هم به دانش فنّی، فرهنگ، ساختار مناسب، تشکلهای حرفهای، اقتصادی که بتواند پشتوانه لازم را فراهم بیاورد، مجموعهای از ضوابط سنجیده و آیندهنگرانه، و عاملهای لازم برای نشر متوازن نیازمند است. دغدغههای شما را برای همه جنبههای ترجمه درک میکنم، اما سرچشمه بسیاری از مشکلات ترجمه در جاهای دیگری است که آنها را باید ریشهیابی کرد و راه برطرف شدن آنها را یافت.
