درست همان طور که بهسازی متن ترجمه شده در راستای تأکید بر روی هنجارهای فرهنگی زبان مقصد، عدم انسجام متن اصلی را دربر داد، همان طور هم تأکید بر روی هدف ترجمه (یا اسکوپوس) (skopos (= در زبان یونانی به معنای «هدف»، «مقصد» است. رویکردی به ترجمه است که رایس و ورمیر در دهههای 70 و 80 مطرح کردند. دو قاعده در نظریۀ اسکوپوس مطرح است: الف) هر تعامل به واسطۀ هدف مشخص میگردد و یا در واقع تابع هدف خودش است؛ ب) اسکوپوس میتواند متناسب با دریافت کننده تغییر یابد. م.) متن ترجمه شده عدم انسجام متن اصلی را مدنظر دارد.
متناسبسازی ترجمه
در اینجاتأکید بر روی «متناسب سازی» ترجمه با دریافت کننده است. هنجارهای فرهنگی مقصد اساس محسوب میشوند چون در محیط فرهنگی مقصد است که ترجمه به هدفش دست خواهد یافت.
در نتیجه، نقش متن اصلی و آرایش زبانی آن، کم میشود. در عین حال، به جایگاه مترجم که در واقع اغلب به آن «همکار مؤلف» گفته میشود، شأن و اعتبار بیشتری داده میشود، چون مترجم به مانند کسی محسوب میشود که کلید برآوردن هدف کاملاً مهم متناسبسازی نقشی را در دست دارد.
چون شأن متن اصلی در اینجا به «ارائه اطلاعات» کاهش یافته است، پس صورتها و معانی زبانی نیز اهمیت خود را از دست میدهند.
معنای هسته ای در هدف ترجمه
دوباره، نکتۀ اساسی این است که آیا یک متن دارای نوعی از «معنای هستهای» مستقل از معنایی است که گیرندگان یک متن آن را برای یک هدف خاصی که منتسب به آن است، تخصیص دادهاند یا نه. در مورد مکاتبات تجاری، سفارش کاتالوگهای پستی، گزارشهای فروش، بروشورهای توریستی، دستورالعملهای استفاده از وسیله.
متون فنی، تبلیغات، و غیره، میتوان استدلال کرد که دارای معنای هستهای بسیار کمی هستند. چنین متونی را میتوان به آسانی برای مخاطبین جدید «بازسازی کرد» به ویژه وقتی این متون احتیاج به اقدامات فوری گیرندگانش دارد.
مطمئناً آنچه مؤلف در متن اصلی دربارهاش صحبت میکند، مهم نیست؛ آنچه اهمیت دارد تأثیر متن اصلی بر روی گیرندگانش است. و این تأثیر را میتوان اغلب فقط در ازای از دست دادن معنای معناشناختی متن اصلی به دست آورد.
اعمال کنترل بر روی ترجمه!
ولی میتوان پرسید آیا این تأکید بر روی تأثیر، توجیهگر بیاعتنایی به متن اصلی در تمامی انواع متون است؟ در مورد بسیاری از متنهای ادبی و علمی که ارزش تاریخی دارند، ضرورت دارد تا معنا با وفاداری ترجمه شود، و معنا به خودی خود و بدون در نظر گرفتن گیرنده تا حدودی استقلال دارد. به عبارت دیگر، ویژگیهای خاص چنین متنهایی نیاز به اِعمال کنترل بر روی این که چگونه ترجمه شوند، دارند.
