تأملاتی در ادبیات جهان و ترجمه
در«تأملاتی در ادبیات جهان» مطرح شد که برای برونرفت از تنگنظری فکری و محدودیت جغرافیایی ادبیات تطبیقی، مسیر ادبیات جهان راهحلی جاهطلبانه اما دشوار است. با مقایسۀ تاریخ رمان مدرن در اروپا و سایر نقاط جهان، فرانکو مورتی فرضیهای در باب تاریخ رمان در « مرکز» و «حاشیه» پیشنهاد کرد. اتکای مدل او برای ادبیات جهان بر نظریۀ اقتصادی سامانه جهانی و با واکنشهای متعددی مواجه شد.
پاسخ به نقدهای وارده بر مدل پیشنهادی مورتی
در مقاله حاضر، مورتی به نقدهای وارده به مدل پیشنهادیاش پاسخ میدهد، برخی از نظریاتش را تصحیح و برخی را نیز مردود میکند.
او بر سه محور اساسی مدل پیشنهادیاش متمرکز میشود:
رمان
اول، رمان بهعنوان یک نوع ادبی قابلیت جابهجایی بینالمللی بالایی دارد و نمایندۀ همه انواع ادبی نیست. بنابراین نتایج حاصل از بررسی تاریخ رمان به سایر حیطههای ادبیات جهان قابلتعمیم نمیباشد.
تاریخ رمان
دوم، تعریف او از مرکز و حاشیه، برمبنای نظریه اقتصادی سامانه جهانی، محدود است و فضای «نیم حاشیه/نیممرکز» را در نظر نمیگیرد. به همین دلیل، مدل پیشنهادی وی شرحی ناقص از تاریخ رمان و تکوین آن در بطنهای مختلف تاریخی و فرهنگی بهدقت میدهد.
بهترین روش تحلیل تطبیقی
محور سوم به بحثی گستردهتر در فلسفۀ تاریخ ادبیات مربوط است و در متن حاضر بهصورت اجمالی بیان شده است: کار تاریخ ادبیات چیست و بهترین روش تحلیل تطبیقی کدام است؟ این مورد چندان در بحث حاضر شکافته نشده و مورتی به اشارهای مختصر به شاکلۀ فکری خود اکتفا میکند. از این نظر، روش مناسب نقد و تاریخ تضادی دیالکتیک با مفهوم ادبیات جهان (حاصل از جهانیشدن) و یا تلاش برای رهایی از استیلای نمادین دارد او فقط به مورد دوم پرداخته است.
عوامل شکلگیری ادبیات جهان- تعاملات ادبی در ترجمه
در شکلگیری ادبیات جهان، عوامل متعددی دخالت دارند و همانطور که مورتی نیز اذعان دارد سلطه اقتصادی یا سیاسی ضرورتاٌ منجر به ایجاد اعتبار و یا غلبه فرهنگی نمیشود. به همین دلیل، مطالعه نوع و میزان تأثیر عوامل غیرمتنی بر جابهجایی بینالمللی آثار ادبی کاری دشوار است و احتمالاً برعهدۀ مورخان تاریخ ادبی ملی (ونه تاریخ ادبیات جهان) نهاده خواهد شد. مقاله پیشین و متن حاضر نشانگر بخشی پیچیدگی تعاملات ادبی جهان در ترجمه است.
