مفهوم هنجارها متعلق به توری اساسا بر نقششان به منزله مقولهای توصیفی تأکید دارد تا طرحهای ترجمه را شناسایی کند. با این همه حتی این قبیل هنجارهای فرضا غیرتجویزی تأیید یا مخالفت جامعه را به همراه دارند. در ضمن، اندرو چسترمن اظهار میکند که کلیه هنجارها «فشاری تجویزی اعمال میکنند.»
چسترمن مجموعه هنجارهای دیگری مطرح میکند که عرصه هنجارهای عملی و آغازین توری را دربر میگیرد هنجارهای مذکور عبارتند از 1) هنجارهای تولید یا توقع (expectancy) و 2) هنجارهای فرآیند یا حرفهای (professional)
هنجار محصول مدار چسترمن
1- هنجارهای محصول مدار یا توقع مدار: این هنجارها را انتظاراتی که خوانندگان ترجمه از کیفیت آن دارند، تعیین میکند. عوامل حاکم بر این هنجارها عبارتند از سنت غالب بر ترجمه در فرهنگ مقصد، رسوم گفتمان در نوع زبان مقصد، و موضوعات اقتصادی و ایدئولوژیکی. چسترمن دو نکته مهم را در مورد این هنجارها خاطرنشان میکند:
- هنجارهای توقع، قضاوتهای ارزشمدارانهای را در مورد ترجمه امکانپذیر می سازند، زیرا خوانندگان از ترجمه «شایسته» یا «مقبول» متنی خاص تصوری در ذهن دارند و مترجمی را تأیید یا تحسین میکنند که با انتظارات و سلایق آنان مطابقت داشته باشد.
- هنجارهای توقع را گاهی «برخی مراجع هنجار اعتبار میبخشند» مثلا، آموزگار، منتقد ادبی، و خواننده کتاب میتواند با حمایت از ترجمههایی که با چنین هنجاری منطبق هستند،هنجار متداول را تأیید نماید.
این مورد مثلا میتواند بدین صورت باشد که ترجمه باید ضوابط خوانا بودن و روانی زبان مقصد را رعایت کند و یا اینکه منتقد ادبی از ترجمهای انتقاد میکند که از هنجار لازم تخطی کرده و همین انتقاد به پذیرش کتاب در میان خوانندگان معمولی خدشه وارد میکند.
البته همان طور که چسترمن خاطرنشان میکند، گاه ممکن است میان هنجار «مرجع» اصلی و جامعه به طور کلی تضاد وجود داشته باشد.
هنجارهای حرفهای
2- هنجارهای حرفهای که خود فرآیند ترجمه را تنظیم میکند. این هنجارها را هنجارهای توقع، تعیین و در درجة دوم اهمیت قرار میدهند. چسترمن سه نوع هنجار حرفهای پیشنهاد میکند:
- هنجار مسئولیت پذیری: هنجاری اخلاقی است که معیارهای حرفهای یکپارچگی و تمامیت متن را مورد بحث قرار میدهد. مترجم، مسئولیت اثری را که برای مشتری و خواننده پدید آورده، به عهده میگیرد.
- هنجار ارتباطی: هنجاری اجتماعی است. مترجم در مقام «کارشناس» ارتباطات کار میکند تا حداکثر ارتباط میان طرفین را تأمین کند (با الگوی عمل ترجمة هولزمانتاری در فصل 5 مقایسه کنید).
- هنجار رابطه: هنجاری زبانی است که رابطة میان متن مبداء و مقصد را مورد بحث قرار میدهد. چسترمن در عباراتی شبیه به همانهایی که در فصل 5 شرح داده شدند، روابط معادل دقیق را رد میکند و به رابطة مناسبی توجه میکند که مترجم «براساس نوع متن، خواستهای مشتری، مقاصد نویسندة اصلی، و نیازهای مفروض خوانندگان احتمالی» در مورد آن قضاوت مینماید.
این هنجارهای حرفهای تا حدی به وسیله مراجع هنجاری همانند دیگر متخصصان و هیئتها و گروههای حرفهای و تا حدی با حضور واقعی آنها اعتبار مییابند. این هنجارها شامل عرصههای جدیدی هستند که توری آنها را پنهان نمیسازد و بنابراین هنجارهای یاد شده میتوانند در توصیف کلی فرآیند و تولید ترجمه مفید باشند.
