هدف مطالعات موردی توری آن است که هنجارهای ترجمه را بازشناسد، و با توجه به فرآیندهای تصمیمگیری مترجم، نتیجهگیری نماید و سپس هنجارهایی را «بازسازی کند». که در ترجمه رایج و فعال بودهاند و سپس از طریق آنها فرضیههایی به دست آیند که بتوان آنها را به وسیله مطالعات توصیفی آتی مورد بررسی و آزمایش قرار داد. تعریف هنجارهایی که توری به کار گرفته، به شرح زیر است:
«ترجمه آراء و ارزشهای عامی- آنچه صحیح یا غلط، و مناسب یا نامناسب است- که جامعه به دستورالعملهای رفتاری تقسیم میکند، در شرایط و موقعیتهای خاصی مفید عملی هستند.»
هنجارهای ترجمه در فرهنگهای مختلف
این هنجارها، قید و بندهای فرهنگی- اجتماعی هستند که برای هر فرهنگ زمان، و جامعهای حالتی خاص دارند. میگویند هر کس این هنجارها را در روند تحصیل علم و اجتماعی شدن خود، کسب میکند. توری هنجارها را بر حسب «توانمندی»شان، بین رسوم و خصایص فردی قرار میدهد.
او ترجمه را فعالیتی میداند که هنجارها بر ان حاکم هستند و همین هنجارها (نوع و گستره) تعادلی را که در ترجمههای واقعی متجلی میشود، تعیین مینمایند. این مطلب در واقع حاکی از ابهام نهفته در اصطلاح «هنجار» است، هر چند توری از آن در وهله نخست به عنوان مقوله تحلیلی توصیفی استفاده میکند که باید از طریق قاعدهمندی رفتار مورد مطالعه قرار گیرد، و آنها ظاهرا فشاری (بر مترجم) اعلام میکنند و نیز نوعی نقش تجویزی بروز میدهند.
منابع بازسازی هنجارهای حاکم بر ترجمه
اگرچه توری اساسا به تحلیل محصول (product) ترجمه توجه میکند، اما تاکید دارد این توجه بدان علت است که فرآیندهای تصمیمگیری مترجم، مشخص شوند. فرضیه او آن است که هنجارهایی را که بر ترجمه متنی خاص حاکم بودهاند، میتوان از دو نوع منبع بازسازی نمود:
1- از امتحان متون، یعنی از محصولات فعالیت تحت هنجار. این مسئله در واقع «قواعد مشخص رفتار» (یعنی، گرایشهای تناظر و روابط میان متن مبداء و مقصد) را هویدا میسازد. مورد اخیر به فرآیندهایی اشاره میکند که مترجم پذیرفته و در نتیجه، به هنجارهایی که رایج و فعال بودهاند اشاره دارد.
2- از اظهارات صریحی که مترجم، ناشر، منتقد و سایر افراد دخیل در کار ترجمه، ابزار میکنند. با وجود این، توری هشدار میدهد که این اظهارات صریح ممکن است ناقص یا به سود نقشی باشند که گویشوران در نظام فرهنگی- اجتماعی ایفا میکنند و بنابراین، بهتر است از این اظهارات دوری شود.
گوناگونی هنجارهای ترجمه
توری متوجه هنجارهای گوناگونی میشود که در مراحل مختلف فرآیند ترجمه فعالیت میکنند. هنجار آغازین پایه اشاره به انتخابی کلی دارد که مترجمان انجام میدهند. پس، مترجمان میتوانند خود را در معرض هنجارهایی قرار دهند که در متن مبداء تشخیص دادهاند، یا در معرض هنجارهای زبان مقصد یا فرهنگ مقصد ققرار گیرند.
اگر انتخاب مذکور در جهت متن مبداء باشد، پس متن مقصد «بسنده» است و اگر هنجارهای فرهنگ مقصد غلبه داشته باشند، متن مقصد «مقبول» خواهد بود. دو قطب بسندگی و مقبولیت بر یک پیوستار قرار دارند، زیرا هیچ ترجمهای تاکنون نه به کلی مقبول بوده و نه به کلی بسنده. دگرگونیها- اجباری یا غیراجباری- در ترجمه اجتناب ناپذیرند و تحت هنجار و مبحث عام حقیقی ترجمه هستند.
دیگر هنجارهای کم اهمیتتری که توری شرح داده هنجارهای مقدماتی (preliminary norms) و هنجارهای عملیاتی (operational norms) هستند. سیاست ترجمه به عواملی اشاره دارد که انتخاب متون را برای ترجمه به زبان، فرهنگ و یا زمانی خاص، تعیین میکنند. توری در مطالعات موردی خود این عرصه را رها میکند.
جهتمندی در ترجمه
جهتمندی ترجمه (directness of translation) بسته به این است که آیا ترجمه از راه یک زبان واسطه صورت میگیرد (مثلا ترجمهای از فنلاندی به انگلیسی و سپس از انگلیسی به یونانی انجام میشود) یا خیر.
هنجارهای عملیاتی موضوع زبانی و موضوع بیان (presentation) متن مقصد را شرح میدهند. هنجارهای قالبی (matricial) مربوط به تمامیت متن هستند. موارد استثنایی شامل حذف یا جابجایی قطعات متن، تقسیمبندی متن، تقسیمبندی متن، و افزودن قطعات یا پانوشتها هستند.
آزمایش کردن متن مبداء و مقصد باید دگرگونیهایی را آشکار نماید که میان این دو متن به هنگام ترجمه ایجاد شدهاند. در اینجاست که توری اصطلاح «تعادل ترجمه» را ارائه میکند، اما شدیداً تأکید مینماید که مطلب مذکور با مفهوم سنتی تعادل، تفاوت دارد.
تعادل توری، یک مفهوم نقشمند- رابطهای است که مقصودش تعادل میان متن مبداء و مقصد است. همین نکته مسئله مهمی است، چون تحلیل مذکور بدین ترتیب به گونهای تجویز بر این نکته تکیه نمیکند که آیا یک متن مقصد معین یا یک عبارت در متن مقصد معین معادل با متن مقصد یا عبارت متن مقصد هست یا نه. در عوض، تحلیل توری متوجه این نکته است که تعادل چگونه مورد شناسایی قرار میگیرد و وسیلهای است تا از مفهوم زیربنایی ترجمه … و اندیشههای حاصل از تصمیمگیری (مترجم) و عواملی که این تصمیمگیری را محدود کردهاند پرده بردارد.
