مقدمه در مورد کریم امامی (زبان‌شناس و مترجم)

دینی بر همه‌ی لغت‌نامه نویسان

مایلم سخن خود را با گفته‌ای از سمویل جانسن آغاز کنم تا ادای دینی باشد به همه لغت‌نامه نویسان همه زبان‌های بشری و ازجمله موضوع سخن من، کریم امامی. سمویل جانسون دیباچه لغت‌نامه خود را چنین آغاز می‌کند:

تقدیر کسانی که در زندگی به کارهای پست اشتغال دارند این است که مدام از شر بترسند و امیدی به خیر نداشته باشند، مدام در معرض انتقاد باشند بی‌آنکه توقع تحسین داشته باشند، مدام به دلیل اشتباهاتشان بی‌حرمت و به دلیل غفلت‌هایشان تنبیه شوند و اگر توفیقی هم‌ کسب می‌کنند کسی زبان به ستایششان نگشاید و تلاششان را بی‌پاداش بگذارد.

ازجمله چنین افرادی لغت‌نامه نویسان هستند، کسانی که مردم آنان را نه طلبه علم بلکه بردۀ علم می‌شمارند، پیش‌قراولان ادبیات، کسانی که محکومند به اینکه فضولات و موانع را از سر راه نبوغ و دانش بردارند، و راه را برای پیروزی و افتخار باز کنند بی‌آنکه کسی بر این موجود فروتن و زحمتکش که باعث پیشرفتشان شده لبخندی نثار کند. هر نویسنده‌ای امید دارد تحسینش کنند اما لغت‌نامه نویس فقط امیدوار است مذمتش نکنند ولی حتی این پاداش منفی هم کمتر نصیب کسی می‌شود.

رنسانس فرهنگی در ایران و آغاز دوران مدرن ترجمه

انقلاب مشروطه اگرچه ازنظر سیاسی به هدف خود نرسید، می‌توان گفت سرآغاز رنسانسی فرهنگی در ایران بود. شاید یکی از مهم‌ترین دستاوردهای فرهنگی انقلاب مشروطه توجه به زبان فارسی به‌ویژه فارسی گفتاری است، موضوعی که از همان دوره مشروطه تا به امروز دل‌مشغولی بسیاری از بزرگان ادب بوده است.

نقش زبان فارسی در انقلاب  مشروطه و شروع دوره‌ی ترجمه

جدا از نقشی که زبان فارسی در انقلاب مشروطه ایفا کرد، در آغاز دوره ترجمه، فارسی گفتاری با انبوه واژگان غنی و استعاری خود به کمک ترجمه آمد تا مترجمان بتوانند گفت‌وگوهای رمان‌های غربی را بی‌آنکه چندان از شیوۀ بیان فارسی دور شوند به فارسی برگردانند. بعدها بسیاری از نویسندگان داستان‌های کوتاه و رمان از فارسی گفتاری نه‌فقط در نقل گفت‌وگوها که در توصیف‌ها نیز بهره بردند و بی‌تردید اعتلای این دو ژانر ادبی، مدیون قدرت و غنای فارسی گفتاری است.

ادیبانی که نگران لغت‌ها در ترجمه‌ها بودند

همچنین زبان فارسی دل‌مشغولی ادیبانی شد که، فردوسی‌وار، ولی در قالب لغت‌نامه، به حفظ واژگان این زبان کمر بستند و عمر خویش را بر سر آن گذاشتند. علی‌اکبر دهخدا، محمد معین، حسن عمید، حسن انور، احمد شاملو، ابوالحسن نجفی در حوزه فرهنگ‌های یک‌زبانه و سلیمان حییم، برادران آریانپور، علی‌محمد حق‌شناس، محمدرضا باطنی، محمدرضا جعفری و بالاخره روانشاد کریم امامی در حوزه فرهنگ‌های دوزبانه ازجمله کسانی هستند که رنج این دل‌مشغولی شیرین را به جان خریدند.