ام. ای. کی. هالیدی: «به سوی نظریۀ ترجمۀ خوب» در کتاب ویراستۀ اریش استینر و کالین یالوپ: کاوش در ترجمه و خلق متن چندزبانه: ورای محتوا، دوگوریتر، 2001، صفحه 14.
از کجا، چطور، و چه زمانی میفهمیم که یک ترجمه را باید «خوب» نامید؟ هالیدی چنین مطرح میکند که ارزیابی ترجمه نه تنها مرتبط به متنهای خاص، بلکه همچنین مرتبط به آن نظام زبانی است که «در ورای متنها» قرار دارد و متنها فقط نمونههایی از آن هستند.
… فرض کنید ما دو متن را در دو زبان مختلف در نظر داریم که گفته میشود یکی از متنها ترجمۀ متن دیگر است. سوالی که پیش میآید این است: آیا این متن، ترجمۀ متن دیگر است یا نه؟ و اگر آن، ترجمۀ متن دیگر باشد، آیا آن، ترجمۀ خوبی است یا نه؟ البته، تمامی چنین مواردی مبهم و نامشخص هستند؛ ولی چون نامشخص بودن آنها یکسان است، پس بر روی این مورد تأثیری نمیگذارد. در مورد سوال اول، ما چنین مشخص میکنیم که آن متن به چه معنی است. در مود سوال دوم، ما چنین در نظر میگیریم که ایا آن کارآمد است یا نه- و دوباره، پاسخ سوال دوم مشکلتر از پاسخ سوال اول است چون پاسخ سوال دوم متکی به پاسخ سوال اول است: یعنی نمیتوانیم داوری کنیم که آیا یک متن، متن کارآمدی اتمگر اینکه بدانیم معنای آن چیست.
در مورد حالت دوم میتوان دو سوال را مطرح کرد که شبیه به سوالات من در رابطه با تجزیه و تحلیل متن هستند: چرا این متن، ترجمۀ دیگری است؟ و چا آن یک ترجمۀ خوب از متن اصلی است یا نیست؟ به عبارت دیگر: از کجا میفهمیم؟ ولی برای رسیدن به این حالت دوم باید تغییری در موضع خود ایجاد کنیم. تا زمانی که فقط سوال میکنیم که آیا این دو متن دارای این ویژگیهای خاص هستند یا نه، در واقع فقط متنها را مورد مشاهده قرار میدهیم: یعنی این دو به طور مستقیم با یکدیگر مقایسه میشوند. زمانی که به سوال مربوط به چرایی میپردازیم، تغییر موضع داده و نظامها را مدنظر قرار میدهیم: یعنی نظامهای دوزبانی که در ورای متونی قرار داند که با هم مقایسه میشوند.
آیا مولف این متن تلویحا بر این امر اشاره داد که در ارزیابی ترجمه نه تنها باید متن اصلی و ترجمه شده را با هم مقایسه و نسبت به آنها داوری کرد، بلکه تحلیل مقابلهای کاملی نسبت به زبانهای مبدأ و مقصد هم انجام داد؟
آیا میتوانید مواردی را بیابید که در آن نخست نتوانستید بفهمید که متنی را که میخوانید در واقع ترجمه بوده و بعدها این موضوع را فهمیدید؟
شما در حال مطالعه قسمتی از بخش دوم کتاب مقدمهای بر مطالعات ترجمه هستید. میتوانید به بخش دوم بروید و فهرست و جزییات مطالب آن را ببینید:
فصل ششم – مباحث متداول و در جریان
میتوانید به فهرست کتاب بروید و بقیه بخشها و فصول آن را ببینید و مطالعه کنید:
بخش دوم کتاب مقدمهای بر مطالعات ترجمه
