ترجمه ادبیات ایرلندی موضوع بررسی دو کتاب جدید است که یکی «ترجمه در ایرلند» (1996) اثر مایکل کرونین و دیگری «ترجمه در بافتی پسا مستعمراتی» (1999) اثر خانم ماریا تیمو چکو میباشد که در اینجا به اثر جسورانه و سیاسیتر کرونین میپردازیم.
خانم کرونین با نیرانجانا و سایر نویسندگان به دلیل مخافلت سادهشان با اروپا و قاره جدید یا مخالفت با اروپا و آمریکا و نیز به دلیل بیاعتنایی آنان به استعمار داخلی در خود اروپا، به بحث میپردازد. خود کرونین بر نقش ترجمه در مبارزه زبانی و سیاسی میان زبان و ادبیات ایرلندی و انگلیسی تأکید میورزد و به بررسی این مسئله میپردازد که چگونه مترجمان ایرلندی در طول تاریخ، اثر خود را در مقدمهها، حواشی و در سایر نوشتهها شرح دادهاند.
بیان مطلب اخیر از دیدگاه تاریخی، سیاسی و فرهنگی، و روش نگرش بر ترجمه در ادوار مختلف به منظور اغناء علایق استعمارگران و استعمارزدگان، جذبهای خاص در نوشته کرونین دارد. نقش زبان در استیلای انگلیس بر ایرلند در مصوبه مجلس انگلیس در 1537 کاملا آشکار است. این مصوبه بدان جهت طرح شده بود تا زبان انگلیسی به جای زبان ایرلندی رسمیت بیابد.
کرونین و حمایت از ادبیات ایرلندی
کرونین از استعاره ترجمه استفاده میکند تا همان بلایی را ترسیم و مجسم کند که بر زبان ایرلندی میآمد:
«ترجمه در سطحی فرهنگی- پذیرش فرهیختگی انگلیسی- با ترجمه در سطحی اقلیمی، یعنی با جنبش و جانشینی قهری تودهها، همتراز است.»
از سوی دیگر، کرونین از ادموند اسپنسر، شاعر انگلیسی، سخن به میان میآورد که وی در 1596. از قدرت فاتحان، یعنی از انگلیسیها، حمایت و جانبداری مینمود، اما با این وصف بر ترجمههای انگلیسی آثار شاعران ایرلندی ارج مینهاد. این ارج نهادن بر ترجمه ادبیات ایرلندی با پندار متحجرانه «ایرلندی وحشی» در آن زمان مغایرت داشت.
کرونین به شرح این نکته میپردازد که چگونه ترجمه به زبان انگلیسی در سده هفده به وسیله صور جدید سروری (مانند نظام آموزشی، طبقه اشراف زمیندار، کلیسا، و شمار زیادی از مهاجران جدید) رواج یافت که انگیزههایی اقتصادی و سیاسی برای استفاده از زبان انگلیسی پدید میآورد.
ترجمه در ایرلند پسااستعمار
در سدههای هجده و نوزده، صاحبنظران ایرلندی کوشیدند از طریق ترجمه به زبان انگلیسی با نگرشهای تاریخی و ادیبی که انگلستان در مورد ایرلند رواج میداد، مقابله و از فرهنگشان دفاع کنند. همان طور که کرونین خاطرنشان میسازد عجیب آن که این مسئله به تقویت زبان انگلیسی در ایرلند انجامید. ترجمه در ایرلند پسا مستعمراتی امروز، جایی که زبانهای انگلیسی و ایرلندی در کنار هم وجود دارند، به منزله موضوعی سیاسی تداوم دارد.
شورای هنری ایرلند از ترجمه آثار ادبی نویسندگان ایرلندی به دیگر زبانهای اروپایی که هم به ایرلندی و هم به انگلیسی نوشته شدهاند، از نظر مالی حمایت میکند. ذکر نام لارنس کاسیدی، عضو شورای مذکور، توسط کرونین قدرت اقتصادی را بر فرهنگی آشکار میسازد که این فرهنگ هنوز بازمانده قدرت استعماری گذشته است:
«خطیرترین نکتهای که باید به یاد داشت آن است که کشوری مستقل با اثار ادبی مستقل به دو زبان، در حقیقت مسئولیت بازنمایی همان اثار ادبی را بر عهده میگیرد و آنها را به دست ناشران لندنی نمیسپارد که به واقع تنها مروج نابودی نویسندگی و نابودی اقتصادی و مالی این روند هستند و نگران اندیشة ایرلندی نیستند.»
بدین ترتیب، تلقی سیاسی کتاب کرونین بیانگر آن است که روابط قدرت پسامستعمراتی در ترجمه فقط در مقیاس تقسیمات جهانی شمال و جنوب یا شرق و غرب فعالیت نمیکند.
در ادامه بخوانید: آدمخواری برزیلی
