توانایی شناخت ارجاعات به مشارکین گفتگو، چیزها، رویدادها و اعمال برای استنباط کردن و برقراری انسجام یک متن ضروری است. یک اسم خاص یا حتی یک ارجاع به نوعی از غذا یا وسیله که برای خواننده ناشناخته است، میتواند تداوم کلام را در متن خدشهدار سازد و ربط هر جملهای با آن را مبهم کند.
بسیاری از مثالهای بحث شده زیر عنوان ترجمه با جایگزینی فرهنگی نشاندهنده آگاهی مترجم از این معضل است و نوعی از استراتژی را برای فائق آمدن بر آن ارائه میدهد.
یک مثال دیگر در زیر داده شده که برگرفته از داستان قهرمانی از صفر است.
مثالی از شناخت اجاعات
زبان مبدأ این قطعهی خاص، فرانسوی است. این اولین پاراگراف مقالهای راجع به محمد فاید است که دریکی از روزنامههای اصلی هایتی تحت عنوان لو ماتین چاپ شد. این مقاله به زبان انگلیسی ترجمه میشود و در سند اصل انگلیسی میآید. نسخهی عربی این مقاله از زباناصلی فرانسوی یا ترجمهی انگلیسی ترجمه شده است:
متن مبدأ فرانسوی:
Il y avait nombre d’années qu’on avait pasw entendu parler de lui. Et voilà que dans son numéro du 7 Mars 1988. Le Magazine Américain ‘Forbes’ le campe sous son vrai visage. Le qualificatif ‘d’aventurier oriental’ que fui avait collé un journal Haitien édité par des membres de la diaspora à NewYork n’est rien au regard de ce qu’il represente vraiment. En vérité, il ferait pálir Arsène Lupin.
ترجمه انگلیسی:
It’s been quete a few years since we have heard him mentioned. And then, in its. 7th March 1988 issue, the American Forbes Magazine painted his true picture. The description of ‘oriental adventurer’ given to him by a Haitian paper edited by members of the ‘Diaspora’ in New York is nothing in relation to what he really is. Indeed, he would frighten even Arsène Lupin. (A French version of Boris Karloff.)
ترجمهی عربی:
… فالحق أنه شخصیه کفیله بأن تخیف أرسین لوبین نفسه.
ترجمه معکوس به انگلیسی:
For the truth is that he is a character capable of frightening Arsène Lupin himself.
ارجاع به آرسن لوپن در قطعهی بالا مشکلی برای بسیاری از خوانندگان عربی ایجاد نمیکند، یا حداقل مترجم عربی فکر نمیکند که مشکلی برای خوانندهی ترجمه به وجود آورد.
توضیحاتی از ترجمه “آرسن لوپن” به زبانهای متفاوت
اکثر داستانهای آرسن لوپن به زبان عربی ترجمه شدهاند و نام او احتمالاً مظهر تصویری آشنا از یک دزد زیرک و با تدبیر است. پس ترجمهی عربی توضیحی راجع به ارجاع ارائه نمیدهد. برعکس این موضوع، آرسن لوپن برای خوانندهی معمولی زبان انگلیسی عملاً ناشناخته است.
مترجم انگلیسی سعی میکند تا خلأ بین دنیای متنی و دنیای خوانندهی مقصد را با توضیح دادن این عنصر ناشناخته (یعنی آرسن لوپن) با عنصر شناختهشده، پر کند (یعنی یا بوریس کارلوف). خود این استراتژی خوب است، ولی آرسن لوپن اشتراکات بسیار کمی با بوریس کارلوف دارد.
آرسن لوپن، قهرمان یک سری از داستانهای کارآگاهی فرانسوی است؛ یک دزد؛ خودنما، باتدبیر و غیرقابل دستگیری، ولی باوجود اینها او یک درد است. بوریس کارلوف، بازیگری بریتانیایی است که عمدتاً با فیلمهای ترسناکش تداعی میشود.
شناخت ارجاعات، دانش تفسیر تداعی در ذهن
شناخت ارجاعات فقط مسئلهای مربوط به شناختن این که چه کسی یا به چه چیزی اشاره شده، نیست، بلکه اساساً دانش کافی دربارهی مورد اشاره در راستای تفسیر تداعیهای خاصی است که در ذهن ما در یک بافت خاص موردنیاز است. مورد اشارهها [= مدلولها] موجودات و چیزهایی بدون ویژگی نیستند؛ آنها تاریخچهی خاصی دارند، دارای ویژگیهای فیزیکی و اجتماعی هستند،و در بافتهای خاصی میآیند.
این همان توانایی تفسیر اهمیت یک ارجاع خاص و نحوهی ربط آن با ویژگیهای متن و هممتن (co-text) است که در تداوم مفهوم یا انسجام متن نقش دارد و ما را قادر میسازد تا هر معنی ضمنی موردنظر را دریابیم. تمایز قائل شدن بین شناخت ارجاعات و مقولات دیگر مربوط به دانش زمینهای شاید مفید نباشد.
توانایی شناختن یک مورد اشاره نیز ممکن است به واسطهی دیدگاه شخص تحت تأثیر قرار بگیرد.
مثالی در باب ابهام کلمات در زبانهای متفاوت:
در مثال زیر که برگرفته از محافظت از پاندای چینی است، کلمهی ‘we’ در ترجمهی چینی دارای ابهام است:
متن مبدأ انگلیسی:
Many of the species growing wild here are familiar to us as plants cultivated in European gardens – species like this exotic lily.
ترجمهی معکوس به انگلیسی:
<With > niany varieties of the wild fife here We are very familiar, <they> are the kinds grown in European gardens – varieties like this strange unique lily Flower.
برای خوانندهی چینی ممکن است شناختن مورداشارهی ‘we’ مشکل باشد، بهویژه چون در تضاد با ‘European gardens’ قرار دارد. ممکن است مشخص نباشد که آیا این متن از دیدگاه اروپاییها نوشته شده است یا چینیها.
